Amputasiya — ətrafın və ya onun bir hissəsinin xilas edilməsi mümkün olmadıqda və ya həyat üçün təhlükə yaratdıqda cərrahi yolla kəsilməsidir.
Amputasiya ətraf toxumaları geri dönməz şəkildə məhv olduqda, təhlükəli infeksiya və ya şişlə zədələndikdə aparılan məcburi əməliyyatdır. Məqsəd həyatı xilas etmək və protezləşdirmə üçün əlverişli kötük formalaşdırmaqdır. Əməliyyatın həcmi barmaq falanqasının götürülməsindən bud və ya bazu səviyyəsində amputasiyaya qədər dəyişir.
Göstərişlər
- ətrafın kritik işemiyası zamanı qanqrena — ən çox aşağı ətraf arteriyalarının aterosklerozu və şəkərli diabet fonunda;
- dərin infeksiya və nekrozla müşayiət olunan diabetik ayaq sindromu;
- bərpası mümkün olmayan, toxumaların əzilməsi ilə ağır travma;
- həyatı təhdid edən qazlı (anaerob) infeksiya;
- sümük və yumşaq toxumaların bədxassəli şişləri;
- toxumaların ölümü ilə nəticələnən dərin donvurma.
Amputasiya qərarından əvvəl damar cərrahları ətrafı saxlaya biləcək revaskulyarizasiya — qan axınının bərpası imkanını qiymətləndirir.
Hazırlıq
Amputasiya səviyyəsini seçmək üçün dupleks skanlama və ya angioqrafiya aparılır: kəsik zonasındakı toxumalar yaxşı qanla təchiz olunmalıdır, əks halda yara sağalmaz. Qlükoza səviyyəsi, anemiya korreksiya edilir, infeksiya olduqda antibiotiklər təyin olunur. Hazırlığın vacib hissəsi pasiyentlə əməliyyatdan sonrakı həyat və protezləşdirmə barədə söhbətdir.
Necə aparılır
Əməliyyat ümumi və ya regionar anesteziya altında icra olunur. Cərrah həyat qabiliyyətini itirmiş toxumaları götürür, sümüyü işləyir, əzələ və dəridən düzgün formalı kötük yaradır. Ağır infeksiyada bəzən iki mərhələ aparılır: əvvəlcə ocaq götürülür və yara açıq saxlanılır, sonra kötük formalaşdırılır.
Mümkün ağırlaşmalar
- kötüyün infeksiyası və pis sağalması;
- qanaxma, dərin venaların trombozu;
- fantom ağrılar — olmayan ətraf hissəsində ağrı hissi;
- kifayət qədər hərəkət etdirilmədikdə oynaq kontrakturaları.
Reabilitasiya erkən başlayır: müalicəvi bədən tərbiyəsi, kötüyün sarınması, yerimə təlimi, sonra protez seçimi. Psixoloq dəstəyi dəyişikliklərə uyğunlaşmağa kömək edir. Damar xəstəlikləri səbəbindən aparılan amputasiyadan sonra aterosklerozu və diabeti müalicə etmək, siqareti tərgitmək və qalan ayağı hər gün yoxlamaq xüsusilə vacibdir — bu, təkrar əməliyyat riskini azaldır.
Əlaqəli terminlər
- Qanqrena
- Ətrafın kritik işemiyası
- Diabetik ayaq sindromu
- Aşağı ətraf arteriyalarının aterosklerozu
- Reabilitasiya
- Donvurma
- Anaerob infeksiya
- Revaskulyarizasiya
