Hipotalamusun hormonu, hipofizin arxa payından ifraz olunur. Sidiyin həcmini azaldaraq suyu orqanizmdə saxlayır və təzyiqin qorunmasında iştirak edir.
Sinonimlər: ADH, Vazopressin
Antidiuretik hormon (ADH, vazopressin) hipotalamusun sinir hüceyrələrində sintez olunur, onların çıxıntıları ilə hipofizin arxa payına keçir və oradan qana buraxılır. İfrazın əsas stimulu qanda duzların qatılığının (osmolyarlığın) artması, məsələn, az maye qəbulu, həmçinin qan həcminin və təzyiqin azalması, ürəkbulanma, ağrı və stressdir.
Funksiyası
Böyrəklərdə ADH toplayıcı borucuqlarda su kanallarını (akvaporinləri) açır və su ilkin sidikdən qana qayıdır. Nəticədə sidik azalır və daha qatı olur. Yüksək qatılıqda vazopressin damarları daraldır və təzyiqi artırır; o, həmçinin qanın laxtalanmasında və stress reaksiyasında iştirak edir. Spirtli içki ADH hasilatını zəiflədir, buna görə onun qəbulundan sonra sidik ifrazı artır.
Klinik əhəmiyyəti
Vazopressinin özü davamsızdır və çətin ölçülür, buna görə praktikada daha çox ADH ifrazını əks etdirən eyni sələfin fraqmenti – kopeptin təyin edilir. Pozuntuların diaqnostikasında qanın və sidiyin osmolyarlığı, natrium, maye məhdudlaşdırılması və ya stimulyasiya sınaqları istifadə olunur. Hormonun sintetik analoqu desmopressin şəkərsiz diabetin və gecə sidik saxlamamasının bəzi formalarının müalicəsində, vazopressin reseptorlarının blokatorları (vaptanlar) isə hiponatriemiyanın ayrı-ayrı formalarında tətbiq edilir. Bu dərmanların hamısını yalnız həkim təyin edir, çünki doza artıqlığı natriumun kəskin enməsi ilə təhlükəlidir.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- Şəkərsiz diabet (arginin-vazopressin çatışmazlığı və ya rezistentliyi): ADH kifayət qədər hasil olunmur (mərkəzi forma – travma, əməliyyat, hipotalamus-hipofiz nahiyəsinin şişlərindən sonra) və ya böyrəklər ona cavab vermir (nefrogen forma). Güclü susuzluq və böyük həcmdə açıq rəngli sidik ifrazı ilə özünü göstərir.
- ADH-ın qeyri-adekvat ifrazı sindromu: hormon artıqlığı suyu saxlayır və hiponatriemiyaya səbəb olur. Səbəbləri ağciyər və beyin xəstəlikləri, bəzi şişlər, bir sıra dərmanlardır (məsələn, ayrı-ayrı antidepressantlar və antiepileptik vasitələr).
Bol sidik ifrazı və ya əksinə, su ləngiməsi fonunda huşun qarışması, güclü yuxululuq, qıcolmalar, dayanmayan qusma yaranarsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın – bunlar natrium səviyyəsinin təhlükəli dəyişməsinin əlamətləridir.
Üst termin: Hormon
Əlaqəli terminlər
- Şəkərsiz diabet
- Hiponatriemiya
- Hipofiz
- Poliuriya
- Artmış susuzluq
- Natrium
- Hormon
- Xroniki böyrək xəstəliyi
