Qanda natriumun 135 mmol/l-dən aşağı düşməsi — ən çox rast gəlinən elektrolit pozğunluğu. Ağır hallarda beyin ödemi, qıcolmalar və komaya səbəb olur.
Hiponatriemiya qanda natrium qatılığının 135 mmol/l-dən aşağı olmasıdır. Çox vaxt məsələ duzun çatışmazlığında deyil, orqanizmdə natriumu «durulaşdıran» suyun nisbi artıqlığındadır. Natrium suyun hüceyrələrlə qan arasında hərəkətini müəyyən edir, buna görə onun azalması zamanı su hüceyrələrin içinə keçir; bundan ən çox baş beyin əziyyət çəkir. 125 mmol/l-dən aşağı hiponatriemiya ağır sayılır, lakin həm sürətli düşmə, həm də həddən artıq sürətli düzəliş təhlükəlidir.
Səbəblər və risk amilləri
- antidiuretik hormonun qeyri-adekvat sekresiyası sindromu (pnevmoniya, ağciyər şişləri, beyin xəstəlikləri, bəzi antidepressant və qıcolma əleyhinə dərmanların qəbulu zamanı);
- tiazid diuretikləri — xüsusən yaşlı qadınlarda;
- ürək çatışmazlığı, qaraciyər sirrozu, nefrotik sindrom (ödemlərdə suyun ləngiməsi);
- qusma və diareya zamanı itirilən maye və duzun yalnız su ilə əvəz edilməsi;
- hipotireoz, böyrəküstü vəz çatışmazlığı;
- həddindən artıq su içmə, o cümlədən marafon zamanı, ekstazi istifadəsi, kasıb qidalanan yaşlılarda «çay və çörək» pəhrizi.
Simptomlar
Yüngül forma yalnız yorğunluq, diqqətin azalması, yerişin qeyri-sabitliyi və yıxılmalarla özünü göstərə bilər. Ağır formada ürəkbulanma, qusma, baş ağrısı, şüur qarışıqlığı, yuxululuq, qıcolmalar, koma yaranır. Xroniki hiponatriemiya bir neçə saat ərzində inkişaf edəndən daha asan keçir.
Diaqnostika
Qanda natrium və osmolyallıq, sidikdə osmolyallıq və natrium, qlükoza, kreatinin, kalium, qalxanabənzər vəz hormonları və kortizol təyin edilir. Maye həcminin qiymətləndirilməsi vacibdir: susuzlaşma, yoxsa ödem var. Nəticələrə görə səbəb müəyyənləşdirilir.
Müalicə
Ağır simptomlu hiponatriemiya stasionarda kiçik porsiyalarla hipertonik duz məhlulu ilə müalicə olunur. Natriumun qalxma sürəti ciddi məhdudlaşdırılır (bir qayda olaraq, sutkada 8–10 mmol/l-dən çox olmamaqla), əks halda osmotik demielinizasiya sindromu — beynin ağır zədələnməsi mümkündür. Xroniki gedişdə maye məhdudlaşdırılır, təhrikedici dərmanlar dayandırılır, əsas xəstəlik müalicə olunur, göstəriş olduqda xüsusi vasitələr tətbiq edilir. Taktikanı həkim seçir.
Profilaktika
Tiazid və antidepressant qəbul edən yaşlılarda natriuma nəzarət; uzunmüddətli fiziki yük zamanı «ehtiyat üçün» deyil, susuzluğa görə su içmək.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Məlum hiponatriemiyası olan və ya həddən artıq su içmiş insanda şüur qarışıqlığı, təkrarlanan qusma, güclü baş ağrısı, qıcolmalar və ya yuxululuq dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün səbəbdir.
Əlaqəli terminlər
- Natrium
- Antidiuretik hormon
- Ürək çatışmazlığı
- Qaraciyər sirrozu
- Qusma
- Qıcolmalar
- Şüur qarışıqlığı
- Qan elektrolitləri
