Qanı ürəkdən orqan və toxumalara aparan qan damarı; arteriyaların əksəriyyətində bu, oksigenlə zəngin qandır.
Arteriyalar ürək-damar sisteminin bir hissəsidir; qan onlarla təzyiq altında ürəkdən orqanlara hərəkət edir. Ən iri arteriya aortadır; ondan yuxu, körpücükaltı, koronar, böyrək, müsariqə, qalça və digər arteriyalar ayrılır, onlar ən kiçik arteriollara qədər şaxələnir və kapilyarlara keçir. İstisna ağciyər arteriyalarıdır: onlar oksigenlə kasıb qanı ürəkdən ağciyərlərə aparır.
Quruluş və funksiya
Arteriyanın divarı üç qatdan ibarətdir. İntima — damar tonusunu və qanın laxtalanmasını tənzimləyən endotelidən ibarət daxili örtük. Media — hamar əzələlərdən və elastik liflərdən ibarət orta qat. Adventisiya — xarici birləşdirici toxuma qişası. Elastik tipli iri arteriyalar ürəkdən gələn qan zərbələrini yumşaldır, kiçik əzələ tipli arteriyalar və arteriollar isə daralıb genişlənərək qan axınını paylayır və arterial təzyiqin səviyyəsini əsasən müəyyən edir.
Biləkdə, boyunda və ya ayaq pəncəsində hiss edilən nəbz ürəyin hər yığılmasında arteriya divarının titrəməsidir.
Klinik əhəmiyyəti
Arteriyaların vəziyyəti təzyiqin ölçülməsi, nəbzin əllənməsi, topuq-bazu indeksi, dupleks skanlama, intima-media kompleksinin qalınlığının ölçülməsi, KT- və MR-angioqrafiya, kateter angioqrafiyası ilə qiymətləndirilir. Arteriyalar vasitəsilə bir çox az invaziv müdaxilələr — angioplastika, stentləmə, trombektomiya aparılır.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- Ateroskleroz — divarda piləklərin toplanması və stenoz; miokard infarktı, işemik insult və periferik arteriyaların xəstəliyinin əsasını təşkil edir.
- Tromboz və emboliya — mənfəzin kəskin tutulması.
- Anevrizma və laylanma — divarın genişlənməsi və qatlarının ayrılması.
- Zamanla divarı zədələyən arterial hipertenziya.
- Vaskulitlər — damar divarının iltihabı.
- Vazospazm, o cümlədən Reyno sindromu.
Ətrafın qəfil ağrısı, solğunluğu və soyuması, 5 dəqiqədən uzun davam edən döş qəfəsində ağrı, insult əlamətləri (üzün asimmetriyası, qolda və ya ayaqda zəiflik, nitqin pozulması) dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün səbəbdir.
Əlaqəli terminlər
- Aorta
- Ateroskleroz
- Kapilyar
- Ürək-damar sistemi
- Arterial hipertenziya
- Anevrizma
- Periferik arteriyaların xəstəliyi
- Stenoz
Hansı həkim məşğul olur
Bu mövzuda məqalələr
Damar krizləri
Damar krizləri (angiodistonik krizlər) - damar tonusunun pozğunluqları, yəni arteriyaların hipertoniyası və ya hipotoniyası, venaların hipotoniyası, toxuma arteriovenoz…
İstiqamət: Nevrologiya
