Bağırsaq mikrobiotası

Bağırsaq mikrobiotası mədə-bağırsaq traktında yaşayan trilyonlarla mikroorqanizmdən ibarət icmadır. Onların ən çoxu yoğun bağırsaqdadır və burada Firmicutes və Bacteroidetes qruplarına aid bakteriyalar üstünlük təşkil edir. Mikrobiotanın tərkibi hər kəsdə fərdidir və doğuşun üsulu, qidalanma növü, pəhriz və dərmanların təsiri ilə doğulduğu andan formalaşır.

Funksiyaları

• Həzm: bakteriyalar orqanizmin öz fermentləri ilə həzm olunmayan qida liflərini parçalayır və yoğun bağırsaq hüceyrələri üçün qida olan qısa zəncirli yağ turşuları əmələ gətirir.
• Müdafiə: normal flora patogenlərlə yer və qida uğrunda rəqabət aparır, onların çoxalmasına mane olur.
• İmmunitet: mikroblar bağırsağın immun sistemini «məşq etdirir».
• K vitamini və bəzi B qrupu vitaminlərinin sintezi, öd turşularının mübadiləsində iştirak.

Klinik əhəmiyyəti

Mikrobiota tərkibinin pozulması (disbioz) çox vaxt xəstəliyin ilkin səbəbi deyil, nəticəsidir. Onu antibiotiklər, bağırsaq infeksiyaları, lifdən kasıb birtərəfli qidalanma yaradır. Ən bariz nümunə psevdomembranoz kolitdir: antibiotik kursundan sonra zəifləmiş flora Clostridioides difficile üçün yer boşaldır.

Məhdudiyyətləri bilmək vacibdir: kommersiya məqsədli «disbakterioz üçün nəcis analizləri» sübut olunmuş diaqnostik dəyərə malik deyil və mikrobiotanın real tərkibini əks etdirmir. Müasir qastroenterologiyada «disbakterioz» müstəqil diaqnoz kimi istifadə olunmur — həkim simptomların konkret səbəbini axtarır.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

Mikrobiota dəyişiklikləri qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, bağırsağın iltihabi xəstəlikləri, nazik bağırsaqda bakteriyaların həddindən artıq çoxalması sindromu, piylənmə və 2-ci tip şəkərli diabet zamanı təsvir edilib. Bir çox hallarda səbəb-nəticə əlaqəsi hələ öyrənilir.

Mikrobiotanı necə dəstəkləmək olar

Ən əsaslı tədbirlər tərəvəz, paxlalılar və tam taxıllarla zəngin müxtəlif qidalanma, həmçinin antibiotiklərin yalnız həkim təyinatı ilə qəbuludur. Probiotiklər yalnız ayrı-ayrı göstərişlər və konkret ştammlar üçün effektivdir (məsələn, antibiotiklə əlaqəli diareyanın qarşısının alınması); bu barədə qərarı həkim verir. Fekal mikrobiota transplantasiyası ciddi göstərişlərlə — ilk növbədə təkrarlanan C. difficile infeksiyasında tətbiq olunur.