Ağız boşluğundan anal dəliyə qədər həzm sisteminin fasiləsiz borusu; burada qida həzm olunur, sorulur, qalıqlar isə xaric edilir.
Sinonimlər: MBT
Mədə-bağırsaq traktı (MBT) həzm sisteminin əsas hissəsidir — qidanın hərəkət etdiyi, uzunluğu bir neçə metr olan boş yol. Burada qida mexaniki xırdalanır, fermentlərlə kimyəvi parçalanır, qida maddələri və su qana sorulur, həzm olunmamış qalıqlar isə nəcisə çevrilərək xaric edilir. Trakt mənfəzinə həzm şirələri ifraz edən qaraciyər, öd kisəsi və mədəaltı vəzi ilə birlikdə MBT həzm sistemini təşkil edir.
Quruluşu və funksiyası
- Ağız boşluğu və udlaq — çeynəmə, tüpürcəklə isladılma, udma.
- Qida borusu — qida kütləsinin mədəyə ötürülməsi; aşağı sfinkter geriyə atılmanın qarşısını alır.
- Mədə — toplanma, qarışdırılma, turşu və pepsinin təsiri ilə zülalların ilkin həzmi.
- Nazik bağırsaq (on iki barmaq, ac, qalça bağırsaqları) — qida maddələrinin, dəmirin, B12 vitamininin, öd turşularının əsas həzmi və sorulması.
- Yoğun və düz bağırsaq — su və duzların sorulması, nəcisin formalaşması və xaric edilməsi; bağırsaq mikrobiotasının əsas hissəsi burada yaşayır.
Traktın divarında möhtəviyyatı dalğavari yığılmalarla (peristaltika) irəli aparan hamar əzələlər, öz sinir şəbəkəsi və orqanizmin immun sisteminin ən böyük hissəsi yerləşir.
Klinik əhəmiyyəti
MBT həkimə müraciətlərin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir. Tipik şikayətlər: qarın ağrısı, ürək yanması, ürəkbulanma, qusma, diareya, qəbizlik, köpmə, nəcisdə qan. Müayinə üçün endoskopiya (qastroskopiya, kolonoskopiya, kapsul endoskopiyası), ultrasəs müayinəsi və KT, nəcis və qan analizləri, funksional testlər — pH-metriya, manometriya tətbiq olunur.
Hansı xəstəliklərlə bağlıdır
- qastroezofageal reflüks xəstəliyi, qastrit, xora xəstəliyi;
- bağırsaq infeksiyaları, qida zəhərlənmələri;
- qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, funksional dispepsiya;
- Kron xəstəliyi, xoralı kolit, seliakiya;
- qida borusu, mədə və yoğun bağırsağın polipləri və şişləri;
- mədə-bağırsaq qanaxması, bağırsaq keçməməzliyi.
Qanlı qusma, qara nəcis, qarında kəskin ağrı, qazların və nəcisin çıxmaması təcili tibbi yardım (103) çağırmağı tələb edir.
