Normal cinsi inkişafda 15 yaşa qədər, süd vəziləri inkişaf etmədikdə isə 13 yaşa qədər ilk aybaşının olmaması.
Birincili amenoreya qızda aybaşının heç vaxt başlamadığını bildirir. Müasir meyarlar: ikincili cinsi əlamətlər normal inkişaf etdiyi halda 15 yaşa qədər menarxe yoxdur, süd vəzilərinin böyüməyə başlamasından 3 il sonra aybaşı yoxdur və ya 13 yaşa qədər cinsi yetişkənlik əlamətləri görünməyib. Bu, ayrıca xəstəlik deyil, arxasında genetik, endokrin və ya anatomik səbəblər dayanan simptomdur, ona görə «özü keçəcək» deyə gözləmək deyil, müayinədən keçmək vacibdir.
Səbəblər və risk amilləri
- Yumurtalıqların inkişaf pozğunluğu (qonadların disgenezi) — ilk növbədə Terner sindromu; alçaq boy və döşlərin inkişaf etməməsi xarakterikdir.
- Hipotalamo-hipofizar səbəblər: pubertatın konstitusional gecikməsi, çəki çatışmazlığı, nervoz anoreksiya, intensiv idman, hiperprolaktinemiya, hipofiz şişləri, anadangəlmə hipoqonadotrop hipoqonadizm.
- Cinsiyyət orqanlarının inkişaf anomaliyaları: uşaqlığın və uşaqlıq yolunun olmaması (Mayer — Rokitanski — Küster — Hauzer sindromu), qızlıq pərdəsinin bitişik olması, uşaqlıq yolunun eninə arakəsməsi.
- Cinsin formalaşması pozğunluqları — məsələn, androgenlərə həssaslığın olmaması sindromu.
- Qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, böyrəküstü vəz qabığının anadangəlmə disfunksiyası, xroniki xəstəliklər.
Simptomlar
Aybaşının olmamasından başqa boy artımının geriləməsi, süd vəzilərinin zəif inkişafı, tüklərin həddindən artıq artması, döş gilələrindən ifrazat, baş ağrıları və görmə pozğunluqları (hipofiz şişində) ola bilər. Qanın axınına maneə olduqda qanaxma olmadan hər ay qarının aşağı hissəsində ağrılar yaranır.
Diaqnostika
Həkim boyu, çəkini, cinsi inkişaf mərhələsini qiymətləndirir, xarici cinsiyyət orqanlarına baxış keçirir. Hamiləlik mütləq istisna edilir. FSH, LH, estradiol, prolaktin, TSH, hiperandrogeniya əlamətləri olduqda testosteron və 17-hidroksiprogesteron təyin edilir. Kiçik çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi uşaqlığın və yumurtalıqların olub-olmadığını göstərir; lazım gəldikdə maqnit-rezonans tomoqrafiya və kariotip müayinəsi aparılır.
Müalicə
Səbəbdən asılıdır: qidalanmanın və fiziki yüklərin normallaşdırılması, endokrin pozğunluqların müalicəsi, axına maneənin cərrahi yolla aradan qaldırılması, cinsi inkişafı başlatmaq, saxlamaq və sümükləri qorumaq üçün estrogen və progestagenlərlə əvəzedici terapiya. Uşaqlıq olmadıqda uşaqlıq yolunun yaradılması və gələcək analıq variantları müzakirə olunur. Çox vaxt psixoloji dəstək də lazımdır. Müalicəni ginekoloq və endokrinoloq aparır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Qarının aşağı hissəsində artan ağrı və çətin sidik ifrazı, həmçinin görmənin pisləşməsi ilə güclü baş ağrısı olduqda təcili həkimə müraciət edin.
Üst termin: Amenoreya
Əlaqəli terminlər
- Amenoreya
- Terner sindromu
- Menarxe
- Hipoqonadizm
- Follikulstimullaşdırıcı hormon
- Hiperprolaktinemiya
- Nervoz anoreksiya
- İkincili amenoreya
