Hipofizin hormonudur: qadınlarda yumurtalıqlarda follikulların böyüməsini, kişilərdə spermatozoidlərin yaranmasını stimullaşdırır. Reproduktiv funksiyanın əsas göstəricisidir.
Sinonimlər: FSH
Follikulstimullaşdırıcı hormon (FSH) hipotalamusun nəzarəti ilə hipofizin ön payında hasil olunur. Qadınlarda o, follikulların yetişməsini başladır və lüteinləşdirici hormonla birlikdə menstrual sikli və estradiol ifrazını tənzimləyir. Kişilərdə FSH xayalardakı Sertoli hüceyrələrinə təsir edir və spermatogenez üçün vacibdir. Hormonun səviyyəsi əks əlaqə prinsipi ilə idarə olunur: yumurtalıqlar və ya xayalar zəif işlədikdə hipofiz daha çox FSH ifraz edir.
Nə üçün təyin edilir
- Qadın və kişi sonsuzluğunun müayinəsi, o cümlədən ekstrakorporal mayalanmadan əvvəl.
- Sikl pozğunluqları: seyrək və ya olmayan menstruasiya, polikistoz yumurtalıq sindromu şübhəsi.
- Perimenopauza və postmenopauzanın qiymətləndirilməsi, yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı şübhəsi.
- Uşaqlarda cinsi inkişafın gecikməsi və ya erkən başlaması, kişilərdə hipoqonadizm əlamətləri.
- Hipofiz xəstəlikləri və xromosom sindromları (Terner, Klaynfelter) şübhəsi.
Hazırlıq
Qan səhər venadan götürülür. Sikli qorunan qadınlarda analiz adətən menstruasiyanın başlanğıcından 2–5-ci gündə verilir, əgər həkim başqa gün təyin etməyibsə. Bir gün əvvəl ağır məşqlərdən və stresdən çəkinmək, 1–2 saat əvvəl siqaret çəkməmək lazımdır. Hormonal kontraseptivlər və əvəzedici hormonal terapiya nəticəyə təsir edir, bu barədə həkimə deyilməlidir.
Normalar
Təxminən qadınlarda erkən follikulyar fazada 3–10 mBV/ml (BV/l) civarındadır, sikl ortasında qısamüddətli pik ola bilər, postmenopauzada isə səviyyə davamlı yüksək olur — adətən 25–30 mBV/ml-dən yuxarı. Yetkin kişilərdə təxminən 1,5–12 mBV/ml. İstinad dəyərləri laboratoriyadan, metoddan, sikl fazasından, cinsdən və yaşdan asılıdır; onlar LH, estradiol və Anti-Müller hormonu ilə birlikdə qiymətləndirilir.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Yüksəlmə: yumurtalıq funksiyasının zəifləməsi (menopauza, yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı, kimyaterapiya və ya şüalanmanın nəticələri), kişilərdə xayaların birincili zədələnməsi, Terner və Klaynfelter sindromları. Siklin 2–5-ci günündə yüksək FSH yumurtalıq ehtiyatının azaldığını göstərir. Azalma: hipofiz və hipotalamus xəstəlikləri, hiperprolaktinemiya, bədən çəkisinin kəskin azlığı və həddindən artıq fiziki yük, cinsi hormonların qəbulu, hamiləlik. Tək nəticə diaqnoz qoymaq üçün kifayət deyil: şübhə olduqda analiz təkrarlanır, müalicəni isə ginekoloq, androloq və ya endokrinoloq seçir.
Əlaqəli terminlər
- Lüteinləşdirici hormon
- Anti-Müller hormonu
- Estradiol
- Qadın sonsuzluğu
- Yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı
- Polikistoz yumurtalıq sindromu
- Postmenopauza
- Kişi sonsuzluğu
