Acute kidney injury MKB-10: N17

Böyrəklərin kəskin zədələnməsi — böyrək funksiyasının saatlar və ya günlər ərzində sürətlə azalması, qanda kreatininin artması və/və ya sidik həcminin azalmasıdır.

Sinonimlər: Kəskin böyrək çatışmazlığı

Böyrəklərin kəskin zədələnməsi (BKZ), əvvəllər kəskin böyrək çatışmazlığı adlanan vəziyyət, böyrəklərin mübadilə məhsullarını, suyu və elektrolitləri xaric etmək qabiliyyətinin qəfil pozulmasıdır. KDIGO meyarlarına görə, qanda kreatinin 48 saat ərzində 26,5 mkmol/l və daha çox və ya 7 gün ərzində ilkin səviyyədən 1,5 dəfə artdıqda, yaxud 6 saat ərzində sidik həcmi 0,5 ml/kq/saatdan az olduqda BKZ diaqnozu qoyulur. BKZ çox vaxt geri dönəndir, lakin təcili yardım tələb edir.

Səbəblər və risk amilləri

Prerenal — böyrəklərə qan axınının çatışmaması: qusma və ishal zamanı susuzlaşma, qanitirmə, şok, ürək çatışmazlığı, sepsis.
Renal — toxumanın özünün zədələnməsi: kəskin kanalcıq nekrozu, qlomerulonefrit, interstisial nefrit, rabdomioliz, dərmanların və rentgenokontrastın toksik təsiri.
Postrenal — sidik axınına maneə: prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyası, hər iki sidik axarında daşlar, kiçik çanaq şişləri.

Risk yaşlılarda, XBX və diabeti olanlarda, susuzlaşma fonunda QSİƏV, sidikqovucular və AÇF inhibitorlarının birgə qəbulunda daha yüksəkdir.

Simptomlar

sidiyin miqdarının anuriyaya qədər azalması (lakin diurez saxlanıla da bilər);
ödemlər, çəkinin artması, təngnəfəslik;
zəiflik, ürəkbulanma, qusma, iştahasızlıq;
şüur qarışıqlığı, yuxululuq;
kaliumun artması səbəbindən ürək fəaliyyətində fasilələr.

Diaqnostika

Kreatinin, sidik cövhəri, kalium, natrium, turşu-qələvi müvazinəti, saatlıq və ya sutkalıq diurez nəzarətdə saxlanılır. Ümumi sidik analizi kanalcıq zədələnməsini yumaqcıq zədələnməsindən ayırmağa kömək edir. Böyrəklərin və sidik kisəsinin ultrasəs müayinəsi obstruksiyanı istisna edir. Qəbul edilən bütün dərmanlar mütləq təhlil olunur.

Müalicə

Müalicə stasionarda aparılır və səbəbə yönəlir: susuzlaşmada mayenin bərpası, şokda təzyiqin bərpası, sidik axınına maneənin aradan qaldırılması (kateter, stent, nefrostoma), nefrotoksik preparatların dayandırılması, infeksiyanın müalicəsi. Kalium səviyyəsi və asidoz düzəldilir. Təhlükəli hiperkaliemiya, maye yüklənməsi, ağır uremiya olduqda təcili hemodializ aparılır. BKZ epizodundan sonra böyrək funksiyasına nəzarət lazımdır: xroniki böyrək xəstəliyi riski artır.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

6–12 saatdan artıq sidik yoxdur və ya çox azdır;
qusma, ishal və ya infeksiya fonunda kəskin zəiflik, şüur qarışıqlığı yaranıb;
təngnəfəslik, ödemlər, ürəkdöyünmə və ya ürəkdə fasilələr — təcili tibbi yardım (103) çağırın.

Üst termin: Böyrək çatışmazlığı