Bronxiol — bronx ağacının diametri təxminən 1 mm və daha az olan, qığırdaqsız kiçik son şaxəsidir; havanı alveollara çatdırır.
Bronxiollar ağciyərlərin ən nazik hava keçirən borucuqlarıdır. Onlar kiçik bronxların davamıdır və alveolyar yollara keçir. Bronxiolların diametri adətən 1 mm-dən çox olmur, ümumi sayı isə on minlərlədir. Hər bronxiol çox kiçik olsa da, birlikdə böyük ümumi kəsik sahəsi yaradır; buna görə bu zonada hava yavaş hərəkət edir, buradakı erkən dəyişikliklər isə uzun müddət simptom vermir — həkimlər kiçik tənəffüs yollarını ağciyərlərin «səssiz zonası» adlandırır.
Quruluş və funksiya
- Qığırdaq karkas yoxdur: bronxiolların mənfəzini ətraf ağciyər toxumasının elastik lifləri saxlayır, ona görə bu toxuma dağıldıqda onlar nəfəsvermədə büzüşür.
- İnkişaf etmiş saya əzələ qatı mənfəzi fəal dəyişməyə imkan verir — bu, havanın paylanması üçün vacibdir, lakin astmada güclü spazma səbəb olur.
- Sekretor (klub) hüceyrələr qoruyucu zülallar və surfaktanta bənzər komponentlər hasil edir, epitelin yenilənməsində iştirak edir.
Yalnız havanı keçirən terminal bronxiollar və divarında artıq alveolların yarandığı, qaz mübadiləsinin başladığı tənəffüs (respirator) bronxiolları ayırd edilir.
Klinik əhəmiyyəti
Kiçik tənəffüs yolları siqaret çəkmədən və çirkli havanın tənəffüsündən ilk olaraq zərər çəkir. Onların daralması davamlı bronxial obstruksiya və «hava tələləri» yaradır — havanın bir hissəsi nəfəsvermə zamanı çıxmağa macal tapmır və ağciyərlər həddən artıq genişlənir. Bronxiolların zədələnməsini spirometriya, bodipletizmoqrafiya və nəfəsvermə fazasında kompüter tomoqrafiya aşkarlamağa kömək edir. Bronxiollar zədələndikdə təngnəfəslik gec yarandığı üçün xroniki öskürəyi olan siqaret çəkənlərə ifadəli simptomları gözləmədən spirometriyadan keçmək məsləhətdir.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- erkən yaşlı uşaqlarda, ən çox respirator-sinsitial virusla törədilən bronxiolit;
- bronxial astma — kiçik bronxların spazmı və iltihabı;
- xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi və emfizema;
- obliterasiyaedici bronxiolit — ağır infeksiyalardan, toksik inhalyasiyalardan, transplantasiyadan sonra bronxiolların çapıqla tutulması;
- siqaret çəkənlərin respirator bronxioliti və bəzi interstisial ağciyər xəstəlikləri.
Əlaqəli terminlər
- Bronx
- Alveol
- Bronxiolit
- Bronxial obstruksiya
- Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi
- Ağciyər emfizeması
- Bronxial astma
- Tənəffüs sistemi
