Tor qişa hüceyrələrinin tədricən dağılması ilə gedən və görmənin zəifləməsinə səbəb olan irsi və qazanılmış xəstəliklərin ümumi adı.
Tor qişanın distrofiyası tor qişanın işığa həssas hüceyrələrinin qidalanmasının və funksiyasının pozulduğu vəziyyətlər qrupu üçün ümumi termindir. Yerləşməsindən asılı olaraq mərkəzi (makulanı və mərkəzi görməni zədələyir) və periferik (tor qişanın kənarlarını əhatə edir və cırılma və qopma ilə təhlükəlidir) distrofiyalar fərqləndirilir. İrsi distrofiyalar ayrıca qrupdur.
Səbəblər və risk amilləri
- Yaşla bağlı dəyişikliklər — yaşa bağlı makula degenerasiyası;
- Miopiya, xüsusən yüksək — gözün dartılması periferiyada tor qişanın nazikləşməsinə (qəfəsvari distrofiya və s.) və miopik makulopatiyaya səbəb olur;
- İrsi xəstəliklər — piqmentli retinit, Ştarqardt xəstəliyi, kolbacıq-çöpcük distrofiyaları; gen mutasiyaları ilə şərtlənir;
- damar xəstəlikləri (diabet, hipertenziya, ateroskleroz), travmalar, iltihablar, siqaret çəkmə.
Simptomlar
- mərkəzi distrofiyada — görmə itiliyinin azalması, xətlərin əyilməsi, mərkəzdə ləkə, rəng görmənin pozulması;
- piqmentli retinitdə — alaqaranlıqda görmənin pisləşməsi, görmə sahələrinin daralması («tunel görmə»);
- periferik distrofiyalar çox vaxt simptomsuz gedir və yalnız müayinədə aşkarlanır.
Diaqnostika
Periferiyanı qiymətləndirmək üçün Qoldman linzası ilə daxil olmaqla geniş göz bəbəyi ilə göz dibinin müayinəsi, optik koherent tomoqrafiya, perimetriya, autoflüoressensiya. İrsi formadan şübhələndikdə elektroretinoqrafiya və genetik testləmə, genetikin məsləhəti.
Müalicə
Yanaşma konkret diaqnozdan asılıdır:
- təhlükəli periferik distrofiyalarda və cırılmalarda tor qişanı «qaynaq edən» və qopma riskini azaldan profilaktik lazer koaqulyasiyası;
- yaş YMD və neovaskulyarizasiyada — intravitreal anti-VEGF inyeksiyaları;
- ayrı-ayrı irsi mutasiyalarda ixtisaslaşmış mərkəzlərdə mövcud olan gen terapiyası;
- zəif görmənin korreksiya vasitələri, parlaq işıqdan qorunma.
Distrofiyaların müalicəsi üçün populyar olan «damar» və «vitamin» preparatları kursları sübut olunmuş effektivliyə malik deyil və oftalmoloqun nəzarətini əvəz etmir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
İşıq parıltıları, qəfildən çoxlu «milçəklərin» yaranması, görmə sahəsinin kənarından kölgə və ya «pərdə», mərkəzi görmənin kəskin zəifləməsi və ya əyilməsi zamanı təcili, həmin gün oftalmoloqa müraciət edin — bunlar tor qişanın cırılmasının və ya qopmasının mümkün əlamətləridir.
Əlaqəli terminlər
- Tor qişa
- Yaşa bağlı makula degenerasiyası
- Tor qişanın qopması
- Tor qişanın cırılması
- Miopiya
- Makula
- Optik koherent tomoqrafiya
- Görmə pozğunluğu
