Uşaqlıq boşluğunu daxildən örtən selikli qişa; cinsi hormonların təsiri ilə dövri olaraq böyüyür, qopur və embrionun implantasiya yeridir.
Endometri (endometrium) uşaqlıq boşluğunu daxildən örtən selikli qişadır. Bu, orqanizmin ən dinamik toxumalarından biridir: hər menstrual sikldə böyüyür, mayalanmış yumurta hüceyrəsini qəbul etməyə hazırlaşır və hamiləlik baş vermədikdə aybaşı qanı ilə birlikdə qopub xaric olur.
Quruluşu və funksiyası
Endometridə iki qat ayırd edilir. Bazal qat uşaqlığın əzələ qişasına bitişikdir və qopmur — hər aybaşıdan sonra toxuma ondan bərpa olunur. Funksional qat sikl ərzində dəyişir:
- proliferativ fazada estradiolun təsiri ilə hüceyrələr fəal bölünür və endometri qalınlaşır;
- ovulyasiyadan sonra progesteron onu sekretor fazaya keçirir: vəzilər qida maddələri toplayır, toxuma boşalır və implantasiyaya hazır olur;
- siklin sonunda hormonların səviyyəsi düşdükdə funksional qat qopur — aybaşı başlayır.
Hamiləlik zamanı endometri plasentanın formalaşmasında iştirak edən desidual qişaya çevrilir.
Klinik əhəmiyyəti
Endometrinin qalınlığı və quruluşu kiçik çanaq orqanlarının USM-i ilə qiymətləndirilir. Reproduktiv yaşda qalınlıq siklin fazalarına görə qanunauyğun dəyişir, ona görə nəticə siklin gününə uyğun şərh edilir. Menopauzadan sonra endometri normada nazik olur; postmenopauzada qanlı ifrazat zamanı 4 mm-dən artıq qalınlıq adətən əlavə müayinə tələb edir. Histoloji qiymətləndirmə üçün aspirasion biopsiya, histeroskopiya və ya ayrıca diaqnostik qaşıma istifadə olunur. Endometrinin vəziyyətinə hormonal kontrasepsiya, hormon əvəzedici terapiya, tamoksifen və piylənmə təsir edir.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- endometrium hiperplaziyası və endometrium polipi — anormal uşaqlıq qanaxmalarının tez-tez rast gəlinən səbəbləri;
- endometrium xərçəngi — uşaqlıq cisminin ən çox yayılmış bədxassəli şişi, əsas erkən əlaməti postmenopauzada qanaxmadır;
- endometrit — selikli qişanın iltihabı;
- endometrioz və adenomioz — endometriyə bənzər toxumanın uşaqlıq boşluğundan kənarda və ya onun əzələ divarında böyüməsi;
- nazik endometri və uşaqlıqdaxili bitişmələr — sonsuzluğun və düşüklərin səbəblərindən biri.
Menopauzadan sonra istənilən qanaxma, həmçinin bol və ya aybaşılararası qanaxmalar ginekoloqa gecikmədən müraciət üçün səbəbdir.
Əlaqəli terminlər
- Uşaqlıq
- Menstrual sikl
- Endometrium hiperplaziyası
- Endometrium polipi
- Endometrium xərçəngi
- Endometrioz
- Endometrit
- Adenomioz
