Laxtalanmayan qanda eritrositlərin bir saat ərzində sınaq şüşəsinin dibinə çökmə sürəti; iltihabın və plazma zülallarının dəyişməsinin qeyri-spesifik göstəricisi.
Sinonimlər: EÇS
Eritrositlərin çökmə sürəti (EÇS) ən qədim və geniş yayılmış laborator göstəricilərdən biridir və ümumi qan analizinə daxildir. Antikoaqulyant əlavə edilmiş qan şaquli boruya yerləşdirilir və bir saatdan sonra çökmüş eritrositlərin üstündəki şəffaf plazma qatının hündürlüyü ölçülür. Qanda kəskin faza zülalları — fibrinogen, immunoqlobulinlər — çox olduqda eritrositlər «sikkə sütunları» şəklində yapışır və daha tez çökür. EÇS C-reaktiv zülaldan yavaş dəyişir: iltihabın başlanğıcından 1–2 gün sonra artır və sağaldıqdan sonra bir neçə həftə yüksək qala bilər.
Nə üçün təyin edilir
- Profilaktik müayinələrdə və qeyri-müəyyən şikayətlərdə ümumi qan analizinin bir hissəsi kimi.
- Yüksək EÇS-in əsas əlamətlərdən olduğu revmatik polimialgiya və nəhəng hüceyrəli arteriitin diaqnostikası və nəzarəti üçün.
- Revmatoid artrit, sistem qırmızı qurdeşənəyi, vərəm zamanı izləmə üçün.
- Çoxsaylı mieloma və plazma zülallarını dəyişən digər xəstəliklərdən şübhələndikdə.
Hazırlıq
Qan səhər ac qarına, 8–12 saat yeməkdən sonra verilir; su içmək olar. Bir sutka əvvəl spirtli içki və ağır məşqlər istisna edilir. Analizi rentgen müayinəsindən və fizioterapiya prosedurlarından əvvəl vermək daha yaxşıdır.
Normalar
Təxminən kişilərdə 2–15 mm/saat, qadınlarda 2–20 mm/saat. Yaş artdıqca normal dəyərlər də yüksəlir, yaşlılarda xəstəlik olmadan bir qədər yüksək EÇS ola bilər. Pançenkov və Vestergren üsullarının nəticələri yaxındır, lakin eyni deyil. İstinad dəyərləri metoddan, laboratoriyadan, cinsdən və yaşdan asılıdır.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Yüksəlmə: vərəm və endokardit daxil olmaqla bakterial infeksiyalar; autoimmun və revmatik xəstəliklər; bədxassəli şişlər, xüsusən çoxsaylı mieloma və limfomalar; anemiya; xroniki böyrək xəstəliyi; hamiləlik və menstruasiya. Çox yüksək EÇS — 100 mm/saatdan artıq — mütləq əlavə müayinə tələb edir. Azalma eritrositoz və həqiqi polisitemiya, oraqvari hüceyrəli anemiya, fibrinogenin kəskin azalması zamanı olur. Normal EÇS xəstəliyi istisna etmir, şikayəti olmayan insanda təcrid olunmuş mötədil artım isə daha çox müalicə yox, müşahidə tələb edir. Qiymətləndirməni həkim aparır.
Əlaqəli terminlər
- C-reaktiv zülal
- Ümumi qan analizi
- Revmatik polimialgiya
- Nəhəng hüceyrəli arteriit
- Çoxsaylı mieloma
- Revmatoid artrit
- Anemiya
- Sistem qırmızı qurdeşənəyi
