50 yaşdan yuxarı şəxslərdə iri və orta arteriyaların, ilk növbədə yuxu arteriyası şaxələrinin vaskuliti; müalicəsiz dönməz korluğa səbəb ola bilər.
Sinonimlər: Temporal arteriit, Horton xəstəliyi
Nəhəng hüceyrəli arteriit (Horton xəstəliyi, temporal arteriit) yaşlılarda ən çox rast gəlinən sistem vaskulitdir. Nəhəng çoxnüvəli hüceyrələrin yaranması ilə gedən iltihab xarici yuxu arteriyasının gicgah, göz və digər şaxələrini, həmçinin aortanı və onun iri şaxələrini zədələyir. 50 yaşa qədər demək olar ki, rast gəlinmir, qadınlar kişilərdən daha tez-tez xəstələnir. Pasiyentlərin təxminən yarısında eyni zamanda revmatik polimialgiya olur.
Səbəblər və risk amilləri
Səbəb məlum deyil. Əsas risk amilləri 50 yaşdan yuxarı yaş, qadın cinsi, genetik meyillilik və revmatik polimialgiyanın olmasıdır.
Simptomlar
- yeni, qeyri-adi baş ağrısı, daha çox gicgah nahiyəsində;
- daranarkən baş dərisinin ağrılı olması, qalınlaşmış, ağrılı gicgah arteriyası;
- yemək zamanı çeynəmə əzələlərində ağrı və yorğunluq (alt çənənin fasiləli axsaması);
- keçici görmə dumanlanması və ya ikiləşmə, bir gözdə görmənin qəfil itməsi;
- qızdırma, zəiflik, çəki itkisi, çiyinlərdə və budlarda ağrı və buxovluq;
- aorta və şaxələri zədələndikdə — yük zamanı qollarda ağrı, qollarda təzyiq fərqi.
Diaqnostika
ESR və C-reaktiv zülalın əhəmiyyətli artması xarakterikdir. Birinci xəttin sürətli üsulu gicgah və qoltuqaltı arteriyaların USM-idir («halo» əlaməti). Təsdiq üçün gicgah arteriyasının biopsiyası, aortanı qiymətləndirmək üçün KT, MR-angioqrafiya və ya PET-KT aparılır. Müayinə müalicənin başlanmasını ləngitməməlidir.
Müalicə
Əsaslı şübhə olduqda, xüsusən görmə pozğunluqlarında, qlükokortikoidlər biopsiyanı gözləmədən dərhal təyin edilir: onlar korluğun qarşısını alır. Sonra doza bir çox ay ərzində tədricən azaldılır. Hormonlara ehtiyacı azaltmaq üçün tosilizumab (interleykin-6 inhibitoru), bəzən metotreksat tətbiq olunur. Eyni zamanda osteoporozun profilaktikası aparılır, təzyiq və şəkər səviyyəsinə nəzarət edilir. Müalicə sxemini yalnız həkim müəyyən edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- baş ağrısı olan 50 yaşdan yuxarı şəxsdə görmənin qəfil zəifləməsi və ya itməsi, ikiləşmə — dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın və ya xəstəxanaya müraciət edin;
- üzün asimmetriyası, qolda və ya ayaqda zəiflik, nitqin pozulması — dərhal 103;
- çeynəmə zamanı ağrı və yüksək ESR ilə birlikdə yeni güclü baş ağrısı — həmin gün müayinə.
Üst termin: Vaskulit
Əlaqəli terminlər
- Revmatik polimialgiya
- Vaskulit
- Aortit
- Baş ağrısı
- Görmə pozğunluğu
- Eritrositlərin çökmə sürəti
- C-reaktiv zülal
- Qlükokortikoid
