Essensial tremor

Essensial tremor titrəmə ilə özünü göstərən ən çox rast gəlinən xəstəlikdir. Onu həmçinin xoşxassəli və ya ailəvi tremor adlandırırlar, lakin “xoşxassəli” zərərsiz demək deyil: bir çox xəstədə illər keçdikcə güclənir və yazmağa, yeməyə, fincandan içməyə, düymə bağlamağa mane olur. Xəstəlik istənilən yaşda başlaya bilər, lakin daha çox 40 yaşdan sonra rast gəlinir.

Səbəblər və risk amilləri

Xəstələrin təxminən yarısının qohumlarında oxşar titrəmə olur — xəstəlik tez-tez irsən keçir. Mexanizm beyinciyin və onun əlaqələrinin işinin pozulması ilə bağlıdır. Əsas risk amilləri yaş və ailə anamnezidir. Həyəcan, yorğunluq, kofein, bəzi dərmanlar, spirtli içkinin kəsilməsi tremoru gücləndirir.

Simptomlar

• Hər iki əlin, adətən simmetrik titrəməsi; əllər irəli uzadıldıqda və hərəkət zamanı — yazarkən, yeyərkən, su tökərkən nəzərə çarpır.
• Başın “hə-hə” və ya “yox-yox” tipli titrəməsi, titrək səs.
• Sükunətdə tremor adətən azalır və ya yox olur — bununla Parkinson xəstəliyindəki tremordan fərqlənir.
• Zamanla xətt üzrə yeriyərkən yüngül dayanıqsızlıq ola bilər.
• Çoxlarında az miqdarda spirtli içki titrəməni müvəqqəti azaldır, lakin bu, müalicə deyil və asılılıq riskini artırır.

Diaqnostika

Diaqnoz klinikdir: nevroloq tremorun xarakterini qiymətləndirir, spiral çəkməyi, barmaq-burun sınağını yerinə yetirməyi xahiş edir, hərəkətlərin donuqluğunu və ləngiməsini istisna edir. Hipertireozu və digər səbəbləri istisna etmək üçün analizlər (TSH, qlükoza, elektrolitlər, lazım olduqda mis mübadiləsi) lazımdır. Elektromioqrafiya tremorun tezliyini qiymətləndirməyə kömək edir. MRT və digər vizual üsullar qeyri-tipik mənzərədə təyin edilir.

Müalicə

Tremor demək olar ki, mane olmursa, dərmanlar vacib deyil. Gündəlik fəallıq pozulduqda nevroloq beta-blokator (məsələn, propranolol) və ya qıcolma əleyhinə preparat (primidon, topiramat) təyin edə bilər. Başın və səsin titrəməsində bəzən botulinoterapiya tətbiq edilir. Dərmanlar təsirsiz olan ağır hallarda beynin dərin stimulyasiyası və ya fokuslanmış ultrasəs nəzərdən keçirilir. Ağırlaşdırılmış qaşıq-çəngəl, qapaqlı fincanlar, kofeinin məhdudlaşdırılması kömək edir. Dozaları yalnız həkim seçir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

• Tremor ilk dəfə qəfil zəiflik, üz asimmetriyası, nitq pozğunluğu ilə birlikdə yaranıbsa — dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.
• Titrəmə kəskin güclənib, birtərəfli olub və ya sükunətdə yaranıbsa.
• Donuqluq, ləngimə, yıxılmalar, yaddaş pozğunluqları qoşulubsa.
• Titrəmə ürəkdöyünmə, arıqlama, tərləmə ilə müşayiət olunursa.