Musculus

Yığılma qabiliyyəti olan hüceyrələrdən ibarət orqan; bədənin hərəkətini, ürəyin və daxili orqanların işini, duruşun saxlanmasını və istilik əmələ gəlməsini təmin edir.

Yetkin insanda əzələlər bədən kütləsinin təxminən üçdə birindən beşdə ikisinə qədərini təşkil edir. Onların əsas xüsusiyyəti sinir impulsuna cavab olaraq yığılmaq və bununla hərəkət və güc yaratmaqdır. Hərəkətdən başqa, əzələlər duruşu saxlayır, oynaqları sabitləşdirir, istilik hasil edir, qlükozanın mühüm «istehlakçısı» və orqanizmin zülal ehtiyatıdır.

Quruluşu və funksiyası

Əzələ toxumasının üç növü ayırd edilir:

skelet (eninəzolaqlı) əzələ — vətərlər vasitəsilə sümüklərə birləşir və iradi idarə olunur; adətən «əzələ» dedikdə məhz o nəzərdə tutulur;
ürək əzələsi — ömür boyu ritmik və avtomatik yığılır;
saya əzələ — damarların, bağırsağın, bronxların, sidik kisəsinin divarlarında yerləşir və iradədən asılı olmadan işləyir.

Skelet əzələsi uzun çoxnüvəli liflərin dəstələrindən ibarətdir; onların içində aktin və miozin zülalları bir-birinə nisbətən sürüşərək lifi qısaldır. Yığılma üçün kalsium, ATF şəklində enerji və hərəki sinirdən siqnal lazımdır. Hər əzələ fassiya ilə əhatələnib; əzələlər adətən antaqonist cütlər kimi işləyir (məsələn, dirsəyin bükücüsü və açıcısı). Müntəzəm yük əzələlərin gücünü və həcmini artırır, hərəkətsizlik, xəstəliklər və yaş isə onların azalmasına səbəb olur.

Klinik əhəmiyyəti

Əzələlərin vəziyyəti müayinədə (güc, tonus, həcm, reflekslər), həmçinin kreatinkinaza (zədələnmiş əzələ hüceyrələrindən çıxan ferment) qan analizi, elektroneyromioqrafiya, ultrasəs müayinəsi və MRT, ayrı-ayrı hallarda əzələ biopsiyası ilə qiymətləndirilir. Əzələ kütləsini qorumaq üçün kifayət qədər zülal qəbulu və müntəzəm güc məşqləri, xüsusən yaşlı dövrdə vacibdir.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

travmalar — əzələlərin dartılması, qismən və tam cırılması, əzilmələr;
ağrı və spazm — mialgiya, qıcolmalar, miofassial ağrı sindromu, əzələ-tonik sindrom;
iltihabi miopatiyalar — polimiozit, dermatomiozit;
sinir-əzələ ötürülməsinin pozulması — miasteniya;
genetik əzələ distrofiyaları;
yaşla bağlı kütlə və güc itkisi — sarkopeniya;
rabdomioliz — böyrəklər üçün təhlükəli olan əzələ toxumasının kütləvi dağılması;
bəzi dərmanların yan təsiri, məsələn statinlər (əzələ ağrıları) və ya qlükokortikoidlər (zəiflik).

Qəfil güclü əzələ zəifliyi, tənəffüs və ya udmanın çətinləşməsi, həmçinin sidiyin tündləşməsi ilə gedən şiddətli əzələ ağrısı zamanı dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.