Fertility

Fertillik qadının və ya kişinin mayalanma və nəsil vermə qabiliyyətidir; cütlükdə hər iki partnyorun vəziyyəti ilə müəyyən edilir.

Sinonimlər: Döllənmə qabiliyyəti

Fertillik mayalanmaya olan bioloji qabiliyyətdir. Qadında o, müntəzəm ovulyasiyadan, yumurta hüceyrələrinin sayından və keyfiyyətindən, uşaqlıq borularının keçiriciliyindən və endometrinin vəziyyətindən asılıdır. Kişidə — spermatogenezdən, toxum axarlarının keçiriciliyindən, hormonal fondan, cinsi əlaqə və eyakulyasiya qabiliyyətindən. Cütlük üçün bu amillərin birləşməsi, həmçinin cinsi həyatın müntəzəmliyi əhəmiyyət daşıyır.

Mahiyyəti və fizioloji əsasları

Qadın məhdud yumurta hüceyrəsi ehtiyatı ilə doğulur və bu ehtiyat tədricən sərf olunur. Fertillik 20–30 yaşlarda ən yüksəkdir, 35 yaşdan sonra, xüsusən 40 yaşdan sonra nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır, eyni zamanda xromosom anomaliyalı yumurta hüceyrələrinin payı artır. Menopauzanın başlaması təbii fertilliyin sona çatması deməkdir. Kişilərdə spermatogenez bütün həyat boyu davam edir, lakin yaşla spermanın keyfiyyəti də tədricən pisləşir.

Hər menstrual sikldə “fertil pəncərə” mövcuddur — ovulyasiya günü ilə bitən təxminən altı gün: spermatozoidlər cinsiyyət yollarında bir neçə gün canlı qalır, yumurta hüceyrəsi isə təxminən bir sutka.

Kliniki əhəmiyyəti

Fertilliyin qiymətləndirilməsi hamiləlik planlaşdırılarkən, sonsuzluğa görə müayinə zamanı və ona zərər verə biləcək müalicədən əvvəl lazımdır. Bunun üçün istifadə olunur:

qadınlarda — anti-Müller hormonu, FSH analizləri, ultrasəs müayinəsində antral follikulların sayılması, ovulyasiyanın təsdiqi, uşaqlıq borularının keçiriciliyinin qiymətləndirilməsi;
kişilərdə — spermoqramma, hormonlar (testosteron, FSH, LH), lazım olduqda genetik testlər.

Fertilliyi qorumağa siqaretdən imtina, normal bədən çəkisi, cinsi yolla keçən infeksiyaların profilaktikası, ginekoloji və uroloji xəstəliklərin vaxtında müalicəsi kömək edir. Kimya- və şüa terapiyasından əvvəl yumurta hüceyrələrinin, embrionların və ya spermanın kriokonservasiyası müzakirə olunur.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

Fertilliyi polikistoz yumurtalıq sindromu, endometrioz, kiçik çanaq orqanlarının iltihabi xəstəlikləri, yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı, qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri, hiperprolaktinemiya, piylənmə və şəkərli diabet azalda bilər. Kişilərdə — varikosele, hipoqonadizm, infeksiyalar, anamnezdə kriptorxizm, genetik sindromlar (məsələn, Klaynfelter sindromu). Hamiləlik bir il ərzində (qadın 35 yaş və yuxarıdırsa, yarım il ərzində) baş vermirsə, cütlük reproduktoloqa müraciət etməlidir.