Hamiləliyin ilk aylarında ürəkbulanma və qusma; ağır formada (dayanmayan qusma) susuzlaşmaya, çəki itkisinə səbəb olur və müalicə tələb edir.
Sinonimlər: Toksikoz
Erkən toksikoz birinci trimestrdə qadınların əksəriyyətini narahat edən hamiləlik ürəkbulanması və qusmasının geniş yayılmış adıdır. Adətən simptomlar 5–6-cı həftədə yaranır, 8–12-ci həftəyə güclənir və 16–20-ci həftəyə keçir. Yüngül formalar xoşagəlməzdir, lakin uşaq üçün təhlükəli deyil. Ağır forma — hamilələrin dayanmayan qusması (hiperemezis) — nadir rast gəlinir və susuzlaşma, elektrolit balansının pozulması, bədən çəkisinin 5%-dən çox itirilməsi ilə müşayiət olunur.
Səbəblər və risk amilləri
Dəqiq mexanizm məlum deyil; əsas rol xorionik qonadotropin və estrogenlərin yüksək səviyyəsinə aid edilir. Çoxdöllü hamiləlik, qovuqlu dağılma, əvvəlki hamiləliklərdə və ya anada toksikoz, anamnezdə miqren və yol xəstəliyi olduqda risk yüksəkdir.
Simptomlar
- Ürəkbulanma, xüsusən səhərlər və ya qoxulara qarşı.
- Qusma — epizodikdən sutka ərzində dəfələrlə təkrarlanana qədər.
- Ağızsuyu axması, iştahanın azalması.
- Ağır formada — mayeni saxlaya bilməmək, ağız quruluğu, tünd rəngli sidiklə seyrək sidik ifrazı, halsızlıq, arıqlama.
Diaqnostika
Ağırlıq qusmanın tezliyinə və yemək-içmək imkanına görə qiymətləndirilir. Əlamətlər qabarıq olduqda ümumi sidik analizi (ketonlar), qan elektrolitləri, qaraciyər və böyrək funksiyası, tireotrop hormon yoxlanılır. Ultrasəs müayinəsi çoxdöllü hamiləliyi və qovuqlu dağılmanı istisna edir. Qusmanın digər səbəblərini — qastroenterit, öd kisəsi xəstəlikləri, pankreatit — istisna etmək vacibdir.
Müalicə
- Qidalanma: tez-tez, kiçik porsiyalarla yemək, səhər quru qida qəbul etmək, yağlı yeməklərdən və kəskin qoxulardan uzaq durmaq, yeməklər arasında kiçik qurtumlarla içmək.
- Dərmanlar həkim təyinatı ilə: hamiləlikdə icazə verilən qusmaəleyhinə vasitələr (məsələn, doksilaminin piridoksinlə kombinasiyası, metoklopramid, ondansetron).
- Susuzlaşmada — stasionarda elektrolitlər və B1 vitamininin bərpası ilə venadaxili infuzion terapiya.
Zəncəfil qida məhsulu kimi qəbul edilə bilər, lakin ağır formada müalicəni əvəz etmir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
12–24 saatdan artıq nə yeməyi, nə suyu saxlaya bilmirsinizsə, sidik tündləşib və ya demək olar ki yoxdursa, güclü başgicəllənmə, huşun itirilməsi, qanlı qusma, qarında ağrı və ya hərarət yaranıbsa, təcili həkimə müraciət edin.
