Ketonuria MKB-10: R82.4

Ketonuriya sidikdə keton cisimlərinin («asetonun») peyda olmasıdır; onlar orqanizmə qlükoza və ya insulin çatmadıqda yağların intensiv parçalanması zamanı yaranır.

Sinonimlər: Sidikdə aseton, Sidikdə keton cisimləri

Keton cisimləri (asetoasetat, beta-hidroksibutirat və aseton) qaraciyərdə yağların parçalanması zamanı əmələ gəlir. Normada onların miqdarı azdır və sidikdə təyin edilmir. Qlükoza çatmadıqda (aclıq, qusma) və ya insulin çatışmazlığı səbəbindən hüceyrələrə daxil ola bilmədikdə orqanizm yağlardan istifadəyə keçir, ketonlar çoxalır və sidiklə xaric olur. Ketonuriya aclığa zərərsiz reaksiya ola bilər, lakin təhlükəli diabetik ketoasidozun əlaməti də ola bilər.

Səbəblər və risk amilləri

insulin çatışmazlığı olan şəkərli diabet — ilk növbədə 1-ci tip, inyeksiyaların buraxılması, pompanın nasazlığı, infeksiyalar;
aclıq, yeməklər arasında uzun fasilələr, aşağı karbohidratlı və ketogen pəhrizlər;
uşaqlarda infeksiyalar zamanı qusma və yeməkdən imtina, asetonemik sindrom;
hamiləliyin erkən toksikozu;
qızdırma, ağır fiziki yük, spirtli içkilərdən sui-istifadə;
bəzi şəkərsalıcı preparatların (SGLT2 inhibitorlarının) qəbulu — demək olar ki, normal şəkərdə belə ketoasidoz mümkündür.

Simptomlar

Ketonuriya özü hiss olunmur. Müşayiət edən əlamətlər ağızdan aseton iyi, ürəkbulanma, qusma, qarın ağrısı, halsızlıq, susuzluq ola bilər. Ketoasidozda tez-tez və dərin tənəffüs, yuxululuq, şüur qarışıqlığı qoşulur.

Diaqnostika

Ketonlar sidikdə test-zolaqlarla («mənfi»dən «+++»-a qədər) və ümumi sidik analizində aşkarlanır. Keton funksiyalı qlükometrlə qanda beta-hidroksibutiratın təyini daha dəqiqdir: təxminən 0,6 mmol/l-dən az norma sayılır, diabetdə isə 3 mmol/l və daha yüksək göstərici ketoasidozun yüksək riskinin əlamətidir. Qanda qlükoza mütləq ölçülür; ketonlar yüksək olduqda turşu-qələvi vəziyyəti yoxlanılır.

Müalicə

Səbəb müalicə olunur. Diabetsiz aclıq və qusmada — az-az, tez-tez maye qəbulu, kifayət qədər karbohidrat; uşaqlarda kiçik porsiyalarla içirtmə. Diabetdə yüksək şəkər fonunda ketonlar endokrinoloqla əvvəlcədən razılaşdırılmış plan üzrə əlavə insulin yeridilməsini və bol maye qəbulunu tələb edir. Ketoasidoz yalnız stasionarda müalicə olunur.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Diabetli insanda ketonlar qusma, qarın ağrısı, təngnəfəslik və ya yuxululuqla birlikdədirsə, həmçinin «asetonu» olan uşaq içə bilmirsə, süstləşibsə, uzun müddət sidiyə getməyibsə, təcili tibbi yardım (103) çağırın. Hamilə qadında ketonuriyanı həmin gün həkimlə müzakirə etmək lazımdır.

Əlaqəli terminlər

Hansı həkim məşğul olur

Endokrinoloq

Ketonuriya