Metabolik və digər risk amillərinin birləşməsi ilə müəyyən edilən ürək-damar xəstəlikləri və 2-ci tip şəkərli diabetin inkişafı ehtimalının məcmusu.
Kardiometabolik risk eyni zamanda 2-ci tip şəkərli diabet və ürək-damar xəstəlikləri — infarkt, insult, ürək çatışmazlığı ehtimalını artıran amilləri birləşdirən anlayışdır. Bu amillər bir-biri ilə sıx bağlıdır və bir-birini gücləndirir, buna görə onları ayrı-ayrılıqda deyil, birlikdə qiymətləndirmək və düzəltmək lazımdır.
Anlayışın mahiyyəti
Qarın nahiyəsində visseral piyin artıqlığı əsas rol oynayır. O, xroniki iltihabı saxlayır və toxumaların insulinə həssaslığını azaldır. Bunun fonunda təzyiq, qlükoza və triqliseridlərin səviyyəsi artır, «yaxşı» YSLP xolesterini azalır, ateroskleroz sürətlənir. Əsas komponentlər:
- abdominal piylənmə (bel çevrəsinin artması);
- arterial hipertenziya;
- karbohidrat mübadiləsinin pozulması — prediabet, insulinrezistentlik, diabet;
- aterogen dislipidemiya: yüksək triqliseridlər və ASLP, aşağı YSLP;
- siqaret çəkmə, az hərəkətlilik, qeyri-sağlam qidalanma, yuxu çatışmazlığı, xroniki böyrək xəstəliyi, əlverişsiz irsiyyət.
Kliniki əhəmiyyəti
Kardiometabolik riskin qiymətləndirilməsi təhlükəni xəstəlik yaranmazdan çox əvvəl aşkar etməyə imkan verir. Həkim təzyiqi, çəkini və bel çevrəsini ölçür, bədən kütləsi indeksini hesablayır, acqarına qlükoza və ya qlikozilləşmiş hemoqlobin, lipidoqramma, kreatinin təyin edir. On illik ürək-damar riskini qiymətləndirmək üçün şkalalardan (məsələn, Avropada SCORE2) istifadə olunur. Risk nə qədər yüksəkdirsə, təzyiq və xolesterin üzrə müalicə hədəfləri bir o qədər sərt qoyulur.
Riskin azaldılması həyat tərzindən başlayır: çəkinin mülayim azaldılması, müntəzəm fiziki fəallıq, tərəvəz, tam taxıl və balığa üstünlük verən, şəkər, duz və emal olunmuş ət məhdudlaşdırılmış qidalanma, siqaretdən imtina. Lazım gəldikdə həkim təzyiqi, xolesterini, qlükozanı, bəzən isə çəkini azaldan dərmanlar əlavə edir.
Hansı xəstəliklərlə bağlıdır
- metabolik sindrom, piylənmə, 2-ci tip şəkərli diabet;
- ürəyin işemik xəstəliyi, miokard infarktı, insult;
- ürək çatışmazlığı, qulaqcıqların fibrillyasiyası;
- qaraciyərin qeyri-alkoqol piylənmə xəstəliyi, xroniki böyrək xəstəliyi.
Əlaqəli terminlər
- Metabolik sindrom
- Abdominal piylənmə
- İnsulinrezistentlik
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Dislipidemiya
- Arterial hipertenziya
- Bel çevrəsi
- Prediabet
