Karsinoma in situ xərçəngin ən erkən formasıdır: şiş hüceyrələri yalnız epitelin daxilində yerləşir və hələ bazal membranı keçməyib.
Sinonimlər: Preinvaziv xərçəng
Karsinoma in situ (latınca «yerində») sıfır mərhələli xərçəngdir. Hüceyrələrdə artıq bədxassəlilik əlamətləri var, lakin onlar yarandıqları epitel qatının hüdudlarında qalır və bazal membranı keçərək alt toxumaya sirayət etmir. Epiteldə qan və limfa damarları olmadığı üçün belə şiş metastaz verə bilmir. Müalicə olunmadıqda halların bir hissəsi zamanla invaziv xərçəngə keçir, buna görə proqnoz çox əlverişli olsa da, karsinoma in situ müalicə edilir.
Harada rast gəlinir
- süd vəzisinin axarlardaxili karsinoma in situ-su — çox vaxt mamoqrafiyada mikrokalsinatlara görə aşkarlanır;
- uşaqlıq boynu — insan papilloma virusu ilə əlaqəli CIN III, ağır yastı hüceyrəli intraepitelial neoplaziya (HSIL);
- sidik kisəsi — residivə meylli yastı karsinoma in situ;
- dəri — Bouen xəstəliyi və melanoma in situ;
- qida borusu, mədə, yoğun bağırsaq, ağciyər, qırtlaq, ağız boşluğu.
Səbəblər və risk amilləri
Amillər müvafiq orqanın invaziv xərçəngindəki kimidir: uşaqlıq boynu üçün insan papilloma virusu, sidik kisəsi, ağciyər və qırtlaq üçün siqaret, dəri üçün ultrabənövşəyi şüalar, süd vəzisi üçün irsi mutasiyalar və hormonal təsirlər.
Simptomlar
Bir qayda olaraq heç bir şikayət olmur. Karsinoma in situ skrininq (mamoqrafiya, sitoloji və HPV testi, kolonoskopiya) zamanı və ya təsadüfən aşkarlanır. Bəzən məmədən ifrazat, dəridə dəyişiklik, sidikdə qan qarışığı olur.
Diaqnostika
Diaqnoz yalnız histoloji yolla — biopsiya və ya çıxarılmış toxuma əsasında qoyulur. Mikroinvaziya sahələrini istisna etmək vacibdir, buna görə lazım gəldikdə törəmə bütövlükdə çıxarılır. Axarlardaxili karsinomada hormon reseptorları təyin edilir.
Müalicə
Müalicə lokaldır: süd vəzisində orqanqoruyucu əməliyyat, adətən sonradan şüa terapiyası, bəzən hormonal terapiya; uşaqlıq boynunun konizasiyası; transuretral rezeksiya və kisədaxili BCJ terapiyası; dəridəki ocağın kəsilib götürülməsi. Kimyaterapiya adətən lazım olmur. Müalicədən sonra müntəzəm müşahidə vacibdir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Vəziyyət təcili deyil, lakin məmədən qanlı ifrazat, cinsi yollardan kontakt qanaxmaları, sidikdə görünən qan və ya dəridə dəyişmiş ləkə olduqda həkimə müraciəti təxirə salmayın. Tövsiyə olunan skrininq müddətlərinə əməl edin.
Əlaqəli terminlər
- Servikal intraepitelial neoplaziya
- Süd vəzisinin mikrokalsinatları
- Mamoqrafiya
- PAP-test
- Uşaqlıq boynunun konizasiyası
- Xərçəngin klinik mərhələsi
- Süd vəzisi xərçəngi
- Uşaqlıq boynu xərçəngi
