Breast cancer MKB-10: C50

Süd vəzisinin axarlarının və ya paycıqlarının hüceyrələrindən yaranan bədxassəli şiş; qadınlarda ən çox rast gəlinən onkoloji xəstəlik.

Sinonimlər: Döş xərçəngi

Süd vəzisi xərçəngi axarların (duktal xərçəng) və ya paycıqların (lobulyar xərçəng) epitelisindən inkişaf edir. Şişlər bioloji xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir: estrogen və progesteron reseptorlarının olması, HER2-nin həddən artıq ekspressiyası və ya hər üç markerin olmaması (üçqat neqativ xərçəng). Müalicə və proqnoz yarımtipdən asılıdır. Erkən mərhələdə aşkar edilən xərçəng yaxşı müalicə olunur. Kişilər də xəstələnir, lakin nadir hallarda.

Səbəblər və risk amilləri

Yaş (risk 40–50 yaşdan sonra artır) və qadın cinsi.
BRCA1, BRCA2 və digər genlərin irsi mutasiyaları, yaxın qohumlarda döş və ya yumurtalıq xərçəngi.
Menstruasiyanın erkən başlaması, gec menopauza, doğuşun olmaması və ya gec ilk doğuş, ana südü ilə əmizdirməmək.
Menopauzadan sonra piylənmə, alkoqol, az hərəkətlilik, uzunmüddətli menopauzal hormonal terapiya.
Gənc yaşda döş qəfəsinin şüalanması.

Simptomlar

Ən çox döşdə və ya qoltuqaltında ağrısız bərk düyün olur. Döşün formasının dəyişməsi, məmənin və ya dərinin içəri çəkilməsi, «limon qabığı» görünüşlü dəri, qızartı, məmədən ifrazat (xüsusən qanlı), xoralaşma da narahatlıq doğurmalıdır. Erkən mərhələdə heç bir əlamət olmaya bilər.

Diaqnostika

Mamoqrafiya, ultrasəs müayinəsi, lazım olduqda süd vəzilərinin MRT-si aparılır. Diaqnoz histoloji və immunohistokimyəvi müayinə (ER, PR, HER2, Ki-67) ilə trepanobiopsiya vasitəsilə təsdiqlənir. Yayılmanı qiymətləndirmək üçün KT, sümüklərin ssintiqrafiyası, göstəriş olduqda PET-KT istifadə olunur.

Müalicə

Planı multidissiplinar komanda tərtib edir. Cərrahiyyə — orqanqoruyucu əməliyyat və ya mastektomiya, gözətçi limfa düyününün biopsiyası ilə. Əlavə olaraq şüa terapiyası, kimyaterapiya, hormondan asılı şişlərdə hormonal terapiya (tamoksifen, aromataza inhibitorları), anti-HER2 hədəf preparatlar, bəzi yarımtiplərdə immunoterapiya tətbiq edilir. Müalicənin bir hissəsi əməliyyatdan əvvəl (neoadyuvant) aparıla bilər.

Profilaktika və skrininq

Qadınlara adətən 40–50 yaşdan başlayaraq müntəzəm mamoqrafiya tövsiyə olunur (intervalı həkim təyin edir). BRCA mutasiyası daşıyıcılarında müayinə daha tez başlanır, profilaktik tədbirlər onkoloq və genetiklə müzakirə edilir.