Kompleks müayinə (çek-ap) — şikayət olmadan sağlamlığı qiymətləndirmək və xəstəlikləri erkən aşkar etmək üçün planlı baxış, analiz və müayinələr toplusudur.
Sinonimlər: Check-up, Çek-ap
Kompleks müayinədən, yaxud çek-apdan özünü sağlam hiss edən, lakin gizli xəstəliyin olmadığına əmin olmaq və ya xəstəlik riskini qiymətləndirmək istəyən insanlar keçir. Bir çox təhlükəli xəstəlik — arterial hipertenziya, 2-ci tip şəkərli diabet, bəzi xərçəng növləri — uzun müddət simptomsuz gedir və onları erkən mərhələdə yalnız məqsədyönlü axtarışla aşkar etmək mümkündür.
Mahiyyəti və tərkibi
Əsaslandırılmış çek-ap cinsə, yaşa, ailə anamnezinə və həyat tərzinə görə fərdi seçilir. Əsas hissə adətən bunları əhatə edir:
- terapevtlə söhbət, təzyiqin, boyun, çəkinin, bel çevrəsinin ölçülməsi, bədən kütləsi indeksinin hesablanması;
- ümumi qan və sidik analizi;
- acqarına qlükoza və ya qlikozilləşmiş hemoqlobin;
- lipidoqramma (xolesterin və onun fraksiyaları);
- EKQ — göstərişə görə və yaş nəzərə alınmaqla.
Bundan əlavə, yaşdan və cinsdən asılı olaraq onkoloji xəstəliklərin skrininqi təyin edilir: uşaqlıq boynunun sitoloji müayinəsi, mamoqrafiya, nəcisdə gizli qanın yoxlanılması və ya kolonoskopiya, həmçinin qalxanabənzər vəzi, böyrək və qaraciyər funksiyasının qiymətləndirilməsi, oftalmoloq və stomatoloq baxışı.
Klinik əhəmiyyəti
Çek-apın əsas məqsədi düzəldilə bilən problemləri tapmaqdır: yüksək təzyiq, yüksək xolesterin, prediabet, şişlərin erkən mərhələləri. Nəticələrə əsasən həkim ümumi ürək-damar riskini qiymətləndirir, qidalanma, fiziki fəallıq, siqaretdən imtina və vaksinasiya ilə bağlı tövsiyələr verir.
Çox olması yaxşı olması demək deyil
Onlarla analiz və bütün bədənin müayinəsini əhatə edən hazır «paketlər» çox vaxt fayda vermir. Artıq testlər təsadüfi tapıntılar və yalançı müsbət nəticələr yaradır ki, bu da narahatlığa, təkrar müayinələrə və bəzən lazımsız müdaxilələrə gətirib çıxarır. Məsələn, simptomu olmayan insanlarda skrininq üçün onkomarkerlər tövsiyə edilmir. Hansı müayinələrin məhz sizə lazım olduğunu həkimlə müzakirə etmək daha düzgündür.
Nə ilə əlaqəlidir
Çek-ap dispanserizasiya və skrininq proqramlarına yaxındır, planlı əməliyyatlardan əvvəl isə ayrıca əməliyyatönü müayinə aparılır. Artıq şikayətləriniz varsa — ağrı, çəki itkisi, nəcisdə və ya sidikdə qan, təngnəfəslik — bu, planlı çek-ap deyil, məqsədyönlü həkim konsultasiyası üçün səbəbdir.
