Lipid metabolism

Lipid mübadiləsi orqanizmdə yağların və xolesterinin mənimsənilməsi, daşınması, sintezi və parçalanması proseslərinin məcmusudur.

Sinonimlər: Yağ mübadiləsi

Lipid (yağ) mübadiləsi yağların qidadan sorulmasını, qanla daşınmasını, piy toxumasında toplanmasını, enerji mənbəyi kimi istifadəsini, həmçinin hüceyrə membranlarının, öd turşularının, steroid hormonların və D vitamininin quruluşunda iştirak edən xolesterinin və digər lipidlərin sintezini əhatə edir. Ateroskleroz və ürək-damar xəstəlikləri riski böyük ölçüdə lipid mübadiləsinin vəziyyətindən asılıdır.

Prosesin mahiyyəti

Yağlar suda həll olmur, buna görə qanla lipoprotein hissəcikləri tərkibində daşınır:

xilomikronlar yeməkdən sonra yağları bağırsaqdan çatdırır;
çox aşağı sıxlıqlı lipoproteinlər qaraciyərin sintez etdiyi triqliseridləri daşıyır;
aşağı sıxlıqlı lipoproteinlər («pis» xolesterin) xolesterini toxumalara çatdırır; onların artıqlığı arteriyaların divarlarında toplanır;
yüksək sıxlıqlı lipoproteinlər («yaxşı» xolesterin) artıq xolesterini toxumalardan götürüb qaraciyərə qaytarır.

Lipid mübadiləsinin əsas orqanı qaraciyərdir. Prosesləri insulin (yağların toplanmasını — lipogenezi stimullaşdırır), həmçinin adrenalin, qlükaqon, qalxanabənzər vəz hormonları (parçalanmanı — lipolizi stimullaşdırır) tənzimləyir.

Klinik əhəmiyyəti

Lipid mübadiləsinin vəziyyəti lipidoqramma ilə qiymətləndirilir: ümumi xolesterin, ASLP, YSLP, triqliseridlər, lazım olduqda qeyri-YSLP xolesterin, apolipoproteinlər, lipoprotein(a). Böyüklərə lipid profilini ən azı bir dəfə, risk amilləri olduqda isə müntəzəm yoxlatmaq tövsiyə olunur. ASLP-nin hədəf dəyərləri fərdidir və ürək-damar riskindən asılıdır: risk nə qədər yüksəkdirsə, hədəf bir o qədər aşağıdır.

Lipid mübadiləsinin pozuntuları adətən simptomsuz keçir və yalnız analizlərlə aşkarlanır. Korreksiya qidalanmanın, fiziki fəallığın dəyişdirilməsi, çəkinin azaldılması və siqaretdən imtina ilə başlayır; lazım olduqda həkim preparatlar təyin edir — statinlər, ezetimib, PCSK9 inhibitorları və digərləri.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

dislipidemiyalar, hiperxolesterinemiya, o cümlədən ailəvi, hipertriqliseridemiya;
ateroskleroz və onun ağırlaşmaları — ürəyin işemik xəstəliyi, miokard infarktı, insult;
piylənmə, metabolik sindrom, 2-ci tip şəkərli diabet;
qaraciyərin piy xəstəliyi, öd daşı xəstəliyi;
çox yüksək triqliseridlərdə kəskin pankreatit;
ikincili pozuntuların səbəbi kimi hipotireoz və xroniki böyrək xəstəliyi.