Lipoliz toplanmış yağların (triqliseridlərin) orqanizmin enerji mənbəyi kimi istifadə etdiyi yağ turşularına və qliserinə parçalanmasıdır.
Lipoliz yağ toplanmasının əksi olan prosesdir. Orqanizmə enerji lazım olduqda, qlükozanın daxil olması isə azaldıqda (yeməklər arasında, gecə, fiziki yük, aclıq, stress zamanı) piy hüceyrələrinin fermentləri triqliseridləri sərbəst yağ turşularına və qliserinə parçalayır. Yağ turşuları qanla əzələlərə, ürəyə və qaraciyərə çatır və enerji almaq üçün «yandırılır», qliserindən isə qaraciyər qlükoza sintezi üçün istifadə edə bilər.
Prosesin mahiyyəti
Lipolizi enerjiyə ehtiyac barədə siqnal verən hormonlar işə salır:
- adrenalin və noradrenalin — yük, soyuq, stress zamanı;
- qlükaqon — qanda şəkər azaldıqda;
- böyümə hormonu və kortizol — xüsusən gecə və uzunmüddətli aclıqda;
- qalxanabənzər vəz hormonları — ümumi mübadilə səviyyəsini artırır.
Lipolizin ən güclü tormozu insulindir. Buna görə yeməkdən sonra yağların parçalanması yavaşıyır, insulin çatışmazlığında isə kəskin sürətlənir.
Qaraciyərə çox yağ turşusu daxil olduqda onların bir hissəsi keton cisimlərinə — beyin və əzələlər üçün alternativ «yanacağa» çevrilir. Yüngül aclıqda bu, normal uyğunlaşmadır.
Klinik əhəmiyyəti
Arıqlama zamanı piy kütləsinin azalmasını məhz lipoliz təmin edir: bunun üçün «yağyandırıcılar» və ya lokal prosedurlar deyil, davamlı kalori çatışmazlığı lazımdır. Fiziki fəallıq və kifayət qədər yuxu normal hormonal tənzimləməni dəstəkləyir.
Həddindən artıq lipoliz də zərərlidir. İnsulinrezistentlikdə visseral piy daim yağ turşuları ifraz edir; onlar birbaşa qaraciyərə daxil olur, onun piylənməsini gücləndirir və insulinə həssaslığı pisləşdirir. Mütləq insulin çatışmazlığında nəzarətsiz lipoliz ketonların sürətlə yaranmasına və həyat üçün təhlükəli diabetik ketoasidoza gətirib çıxarır.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- diabetik ketoasidoz, ketonuriya;
- insulinrezistentlik, metabolik sindrom, qaraciyərin piy xəstəliyi;
- tireotoksikoz, Kuşinq sindromu, feoxromositoma zamanı mübadilə pozuntuları;
- arıqlama və xərçəng kaxeksiyası;
- yağ turşularının oksidləşməsinin nadir irsi pozuntuları.
Əlaqəli terminlər
Hansı həkim məşğul olur
Bu mövzuda məqalələr
Lipoliz - prosedur haqqında bilmək lazım olan hər şey
Bu prosedur estetik təbabətdə onilliklərdir tətbiq olunur. Aparat və inyeksion üsulları daim təkmilləşdirilir. Problemli yerlərdə lokal piy yığıntısı…
İstiqamət: Kosmetologiya
