Diz oynağında yükü amortizasiya edən və dizi sabitləşdirən qığırdaq arakəsmələrin — menisklərin zədələnmələri və degenerativ dəyişikliklərinin ümumi adı.
Sinonimlər: Menisk zədələnməsi
Menisklər bud və qamış sümükləri arasında yerləşən iki C-şəkilli qığırdaq lövhəsidir (daxili və xarici). Onlar yükü oynaq səthinə paylayır, zərbələri yumşaldır və dizin sabit qalmasına kömək edir. Meniskopatiya menisklərin istənilən zədələnməsidir — travma zamanı kəskin cırılmadan yaşla toxumanın tədricən «yeyilməsinə» qədər. Daxili menisk xaricidən daha tez-tez zədələnir.
Səbəblər və risk amilləri
- Travmatik meniskopatiya — gənc və fəal insanlarda: dayaq ayağı üzərində kəskin dönmə, dönərək çömbəlmə, tullanmalar, kontakt idman növləri. Çox vaxt ön çarpaz bağın cırılması ilə birlikdə olur.
- Degenerativ meniskopatiya — 40 yaşdan yuxarı insanlarda: menisk toxuması elastikliyini itirir, adi yüklər zamanı belə onda çatlar yaranır. Tez-tez diz oynağının osteoartriti (qonartroz) ilə müşayiət olunur.
- Əlavə amillər: artıq çəki, çömbəlmiş vəziyyətdə iş, meniskin anadangəlmə disk formalı olması, dizin qeyri-sabitliyi.
Simptomlar
Travmadan sonra oynağın daxili və ya xarici xətti boyunca ağrı yaranır, ödem bir sutka ərzində artır. Şaqqıltılar, «ilişmə» hissi və blokada — dizi qəfildən tam aça bilməmək tipikdir. Degenerativ dəyişikliklər pilləkəndə yeriyərkən və çömbələrkən tədricən artan ağrı, dövri ödemlə özünü göstərir; bəzən heç bir şikayət olmur.
Diaqnostika
Ortoped müayinədə xüsusi testlər aparır. Əsas vizuallaşdırma üsulu MRT-dir: o, zədənin növünü və yerini, bağların və qığırdağın vəziyyətini göstərir. Rentgenoqrafiya artrozu qiymətləndirmək və sınıqları istisna etmək üçün lazımdır. Nəzərə almaq vacibdir ki, şikayəti olmayan insanlarda da MRT-də menisk dəyişiklikləri tez-tez tapılır, ona görə müalicə qərarı əlamətlərin və müayinə nəticələrinin məcmusuna əsasən verilir.
Müalicə
Blokadasız degenerativ meniskopatiyada birinci mərhələdə konservativ müalicə tövsiyə olunur: bud əzələlərini gücləndirən müalicəvi bədən tərbiyəsi, çəkinin azaldılması, ağrı zamanı qısa kursla QSİƏP. Tədqiqatlara görə, belə xəstələrdə bu yanaşma artroskopiya ilə müqayisəli nəticə verir. Əməliyyat (artroskopik tikiş və ya zədələnmiş sahənin qismən çıxarılması) mexaniki blokadalarda, gənc xəstələrdə təzə travmatik cırılmalarda, xüsusən bağ zədəsi ilə birlikdə, və konservativ terapiya kömək etmədikdə nəzərdən keçirilir. Artroz riskini azaltmaq üçün cərrahlar menisk toxumasını mümkün qədər çox saxlamağa çalışırlar.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Diz bloklanıb açılmırsa, travmadan sonra tez bir zamanda güclü ödem yaranıbsa, ayağa dayanmaq mümkün deyilsə, oynaq «qatlanırsa», yaxın vaxtda həkimə müraciət edin. Qızartı, istilik və qızdırma ilə gedən ödem infeksiyanı istisna etmək üçün təcili müayinə tələb edir.
