Həyatın ilk illərində uşağın hərəki, nitq, idrak və sosial bacarıqlara yiyələnmədə yaş normalarından geri qalması.
Psixomotor inkişafın ləngiməsi erkən yaşlı uşaq başını saxlamağa, oturmağa, yeriməyə, danışmağa, oynamağa və ünsiyyətə həmyaşıdlarından xeyli gec başladıqda istifadə olunan ümumi anlayışdır. Bu, yekun diaqnoz deyil, müayinə üçün siqnaldır: ləngimənin arxasında həm müvəqqəti geriləmə, həm də ciddi nevroloji və ya genetik xəstəlik dayana bilər. Eyni vaxtda bir neçə inkişaf sahəsi geri qalırsa, qlobal inkişaf ləngiməsindən danışılır.
Səbəblər və risk amilləri
- vaxtından əvvəl doğulma, doğuş zamanı hipoksiya və travma, perinatal ensefalopatiya;
- genetik və xromosom sindromları, irsi maddələr mübadiləsi xəstəlikləri;
- bətndaxili infeksiyalar, anadangəlmə hipotireoz, beynin inkişaf qüsurları;
- uşaq serebral iflici, autizm spektri pozuntusu, eşitmə və görmə pozğunluqları;
- ağır xroniki xəstəlik, qidalanma çatışmazlığı, ünsiyyət və stimulyasiyanın azlığı.
Simptomlar
Valideynləri narahat etməli olan əlamətlər: uşaq 3–4 aylığında başını saxlamır, 9 aylığında müstəqil oturmur, 18 aylığında yerimir, bir yaşında qığıltı səsləri çıxarmır, adına reaksiya vermir, barmaqla göstərmir. Əzələ tonusu həddindən artıq zəif və ya yüksək ola bilər, hərəkətlərdə asimmetriya müşahidə olunur. Xüsusilə vacib əlamət istənilən yaşda artıq mənimsənilmiş bacarıqların itirilməsidir.
Diaqnostika
Pediatr və uşaq nevroloqu inkişafı standartlaşdırılmış şkalalarla qiymətləndirir, nevroloji müayinə aparır, eşitmə və görməni yoxlayır. Göstərişə görə baş beynin maqnit-rezonans tomoqrafiyası, elektroensefaloqrafiya, qalxanabənzər vəz hormonlarının analizi, genetik test və mübadilə xəstəliklərinə müayinə təyin edilir.
Müalicə
Yardımın əsası erkən abilitasiyadır: müalicəvi bədən tərbiyəsi, loqoped, defektoloq və psixoloq məşğələləri, erqoterapiya, valideynlərə inkişaf etdirici oyunların öyrədilməsi. Konkret səbəb tapılarsa (məsələn, hipotireoz və ya epilepsiya), o müalicə olunur. Məşğələlərə nə qədər tez başlanarsa, nəticə bir o qədər yaxşı olur; proqnoz səbəbdən asılıdır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Uşaq əvvəl mənimsədiyi bacarıqları itiribsə, qıcolmalar, «donub qalma» epizodları, kəskin süstlük, baş çevrəsinin sürətlə böyüməsi və ya əmgəyin qabarması yaranıbsa, təcili həkimə göstərin. 5 dəqiqədən uzun sürən qıcolmalarda təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Nitq inkişafının ləngiməsi
- Uşaq serebral iflici
- Autizm spektri pozuntusu
- Perinatal ensefalopatiya
- Vaxtından əvvəl doğulmuş uşaq
- Hipotireoz
- Elektroensefaloqrafiya
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya
