Qaraciyər transplantasiyası zədələnmiş qaraciyərin sağlam donor qaraciyəri (vəfat etmiş və ya canlı donordan) ilə əvəzlənməsidir; son mərhələ qaraciyər xəstəliklərinin radikal müalicəsidir.
Sinonimlər: Qaraciyər köçürülməsi
Qaraciyər transplantasiyası xəstə orqanın çıxarılıb donor qaraciyəri ilə tam və ya qismən əvəz olunduğu cərrahi müdaxilədir. Qaraciyərin regenerasiya qabiliyyəti sayəsində canlı qohum donordan orqanın bir hissəsini köçürmək mümkündür: hər ikisində qalan toxuma zamanla böyüyür. Müasir transplantasiya resipiyentlərin əksəriyyətinə uzun illər dolğun həyat verir.
Göstərişlər
- istənilən səbəbdən dekompensasiya olunmuş qaraciyər sirrozu (virus, davamlı ayıqlıq şəraitində alkoqol, metabolik, autoimmun);
- kəskin qaraciyər çatışmazlığı — zəhərlənmələr, fulminant hepatit, Vilson-Konovalov xəstəliyi;
- müəyyən edilmiş meyarlar daxilində hepatosellülyar karsinoma;
- gec mərhələdə birincili biliar və birincili sklerozlaşan xolangit;
- irsi mübadilə xəstəlikləri, uşaqlarda — öd yollarının atreziyası.
Təcililik bilirubin, kreatinin, BNN və natriumu nəzərə alan MELD şkalası ilə müəyyən edilir.
Əks-göstərişlər
Alkoqol və ya narkotikdən aktiv sui-istifadə, nəzarətsiz infeksiyalar, qaraciyərdən kənarda yayılmış bədxassəli şişlər, əməliyyatı qeyri-mümkün edən ağır ürək və ağciyər xəstəlikləri, köçürmədən sonra müalicəyə əməl etmək imkanının olmaması.
Hazırlıq
Hərtərəfli müayinə aparılır: qan analizləri, KT və ya MRT, ürək və ağciyərlərin qiymətləndirilməsi, stomatoloji sanasiya, peyvəndlər, psixoloq və narkoloq məsləhətləri. Xəstə gözləmə siyahısına daxil edilir. Canlı donor əməliyyatın onun üçün təhlükəsiz olması üçün ayrıca müayinə olunur.
Necə aparılır
Əməliyyat ümumi narkoz altında aparılır və adətən 6–12 saat davam edir. Cərrahlar zədələnmiş qaraciyəri çıxarır, donor orqanı resipiyentin damarlarına və öd axarlarına tikirlər. Əməliyyatdan sonra xəstə reanimasiyada, sonra transplantologiya şöbəsində olur.
Mümkün ağırlaşmalar
Erkən risklər — qanaxma, qaraciyər arteriyasının və ya qapı venasının trombozu, öd sızması, transplantatın birincili fəaliyyətsizliyi. Sonradan rədd reaksiyası, infeksiyalar, öd axarlarının strikturaları, ilkin xəstəliyin residivi mümkündür. Rəddin qarşısını almaq üçün infeksiya, diabet, böyrək xəstəlikləri və bəzi şişlərin riskini artıran ömürlük immunosupressiv terapiya lazımdır. Müntəzəm analizlər və transplantasiya mərkəzində müşahidə tələb olunur.
Köçürmədən sonra qızdırma, sarılıq, qarında ağrı, tünd sidik və ya açıq rəngli nəcis, kəskin zəiflik zamanı təcili olaraq mərkəzə müraciət etmək və ya təcili tibbi yardım (103) çağırmaq lazımdır.
