Karbohidratlı məhsulun qanda qlükoza səviyyəsini təmiz qlükoza ilə müqayisədə nə qədər sürətlə artırdığını göstərən göstərici; qlükozanın Qİ-si 100 qəbul edilir.
Sinonimlər: Qİ
Qlikemik indeks (Qİ) karbohidrat tərkibli məhsulların nisbi xarakteristikasıdır. O, müəyyən miqdarda həzm olunan karbohidrat saxlayan porsiya yeyildikdən sonra iki saat ərzində qan şəkərinin eyni miqdarda təmiz qlükoza ilə müqayisədə nə qədər güclü və sürətlə yüksəldiyini göstərir. Bu anlayışdan dietologiyada, endokrinologiyada və idman qidalanmasında istifadə olunur.
Göstəricinin mahiyyəti
Şərti şkala qəbul edilib: aşağı Qİ — 55 və daha az, orta — 56–69, yüksək — 70 və daha çox. Paxlalılar, tərəvəzlərin əksəriyyəti, bütöv meyvələr, tam taxıllı yarmalar və az yağlı süd məhsulları adətən aşağı Qİ-yə malikdir; ağ çörək, şirin içkilər, kartof püresi, düyü lopaları isə yüksək Qİ-yə.
Qİ-yə təsir edən amillər:
- məhsulun emal və xırdalanma dərəcəsi (bütöv dən və un, meyvə və şirə);
- bişirmə üsulu və müddəti — çox bişmiş makaron və yarmalar daha tez mənimsənilir;
- məhsulda və bütün yeməkdə lif, yağ və zülalın miqdarı;
- meyvələrin yetişkinliyi və insanın fərdi xüsusiyyətləri.
Qİ porsiyanın ölçüsünü nəzərə almır. Bunun üçün Qİ ilə karbohidratların miqdarını birləşdirən qlikemik yükdən istifadə edilir: qarpızın Qİ-si yüksəkdir, lakin adi porsiyada karbohidrat az olduğundan yük böyük deyil.
Klinik əhəmiyyəti
Aşağı və orta Qİ-li məhsulların seçilməsi yeməkdən sonrakı qlükoza sıçrayışlarını yumşaltmağa kömək edir; bu, xüsusilə şəkərli diabet, prediabet və insulinrezistentlik zamanı faydalıdır. Belə məhsullar bir qayda olaraq toxluq hissini daha uzun saxlayır. Bununla belə, Qİ yalnız alətlərdən biridir: karbohidratların ümumi miqdarı, kalorilik, yağların keyfiyyəti və qidalanmanın müntəzəmliyi də eyni dərəcədə vacibdir. Aşağı Qİ-li məhsul çox kalorili ola bilər (məsələn, şokolad), bəzi faydalı meyvələrin isə Qİ-si orta olur.
İnsulin və ya hipoqlikemiyaya səbəb ola bilən preparatlar qəbul edənlər rasionu endokrinoloqla razılaşdıraraq dəyişməlidir, çünki müalicənin seçimi qidalanmanın xarakterindən asılıdır.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
Qİ anlayışı 1-ci və 2-ci tip şəkərli diabet, hestasion diabet, prediabet, metabolik sindrom, piylənmə və qaraciyərin qeyri-alkoqol piylənməsi zamanı qidalanmada istifadə olunur. Rasionun effektivliyini yoxlamaq üçün qanda qlükoza, qlikozilləşmiş hemoqlobin analizi və qlükozanın fasiləsiz monitorinqi tətbiq edilir.
Əlaqəli terminlər
- Şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Prediabet
- Qlükoza
- Postprandial hiperqlikemiya
- İnsulinrezistentlik
- Pəhriz terapiyası
- Piylənmə
