Yeməkdən sonra (adətən 1–2 saat ərzində) qan qlükozasının həddən artıq yüksəlməsi; acqarına şəkər normal olsa belə, karbohidrat mübadiləsinin pozulmasını göstərir.
Sinonimlər: Yeməkdən sonrakı hiperqlikemiya
Postprandial hiperqlikemiya yeməkdən sonra qanda qlükozanın yol verilən həddən yuxarı qalxmasıdır. Sağlam insanda yeməkdən 2 saat sonra qlükoza adətən 7,8 mmol/l-i keçmir. Daha yüksək göstəricilər mədəaltı vəzinin vaxtında kifayət qədər insulin ifraz edə bilmədiyini və ya toxumaların ona zəif cavab verdiyini göstərir. Belə “zirvələr” çox vaxt acqarına şəkərin artmasından əvvəl yaranır və qlikozilləşmiş hemoqlobinin səviyyəsinə nəzərəçarpacaq təsir göstərir.
Səbəblər və risk amilləri
- insulinrezistentlik və piylənmə, xüsusən abdominal;
- insulin ifrazının erkən (birinci) fazasının zəifləməsi — prediabet və 2-ci tip şəkərli diabet üçün tipikdir;
- diabetdə insulin dozasının və ya vurulma vaxtının yeməyə uyğun gəlməməsi;
- sürətli karbohidratlarla və yüksək qlikemik indeksli məhsullarla zəngin qidalanma;
- az hərəkətlilik, hamiləlik (hestasion diabet), qlükokortikoid qəbulu.
Simptomlar
Ən çox heç bir əlamət olmur. Bəziləri yeməkdən sonra yuxululuq və ağırlıq, susuzluq, diqqətin azalması hiss edir. Əsas təhlükə başqadır: təkrarlanan qlükoza artımları damarların zədələnməsi və ürək-damar riskinin yüksəlməsi ilə əlaqəlidir.
Diaqnostika
Oral qlükozatolerantlıq testi (yükləmədən 2 saat sonra qlükoza 7,8–11,0 mmol/l — tolerantlığın pozulması, 11,1 və yuxarı — diabet), yeməkdən 1–2 saat sonra qlükometrlə özünənəzarət və ya qlükozanın fasiləsiz monitorinqi ilə aşkarlanır. Diabetli insanlarda yeməyin başlanğıcından 1–2 saat sonra hədəf çox vaxt 10 mmol/l-dən aşağıdır, lakin fərdi hədəfləri həkim müəyyən edir.
Müalicə
- qidalanma: şirin içkiləri və ağ çörəyi azaltmaq, tərəvəz və lifi artırmaq; yeməyə tərəvəz və zülalla başlamaq;
- yeməkdən sonra 10–20 dəqiqə mülayim gəzinti;
- artıq çəki olduqda arıqlamaq;
- həkimin təyinatı ilə — metformin, QLP-1 reseptor aqonistləri, DPP-4 inhibitorları və ya qısa təsirli insulinlər.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- qlükoza davamlı olaraq 13–15 mmol/l-dən yuxarıdır və susuzluq, ürəkbulanma, qusma, aseton qoxusu, tez nəfəs var — təcili tibbi yardım (103) çağırın;
- müalicə dəyişdirildikdən sonra titrəmə, tərləmə, huşun qarışması yaranıb — hipoqlikemiya ola bilər; huşunu itirdikdə — 103.
Üst termin: Hiperqlikemiya
Əlaqəli terminlər
- Hiperqlikemiya
- Prediabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Oral qlükozatolerantlıq testi
- Qlükozanın fasiləsiz monitorinqi
- Qlikemik indeks
- Qlikozilləşmiş hemoqlobin
- İnsulinrezistentlik
