Bazu sümüyünün başını kürək sümüyünün çuxurunda saxlayan və qolun qaldırılmasını, fırlanmasını təmin edən rotator manjet vətərlərinin zədələnməsi.
Rotator manjet çiyin oynağını əhatə edən dörd əzələ və onların vətərlərindən ibarətdir. O, bazu sümüyünün başını mərkəzdə saxlayır və qolu qaldırmağa, fırlatmağa imkan verir. Cırılma qismən və ya tam, kəskin (travmadan sonra) və ya degenerativ — yaşla tədricən inkişaf edən ola bilər. Ən çox tində üstü əzələnin vətəri zədələnir.
Səbəblər və risk amilləri
- vətərlərin yaşla bağlı degenerasiyası — 40–50 yaşdan yuxarı şəxslərdə əsas səbəb;
- uzadılmış qol üzərinə yıxılma, ağır yükün qəfil dartılması, çiyin çıxığı;
- uzun illər qollar yuxarıda işləmək, «atma» idman növləri (tennis, voleybol, üzgüçülük);
- impinjment (vətərlərin akromiona dəyməsi), siqaret çəkmə, şəkərli diabet.
Simptomlar
- çiyində, bazunun xarici səthinə yayılan və qolu qaldırarkən güclənən ağrı;
- gecə ağrısı, xəstə tərəf üstə uzana bilməmək;
- qolu yana açarkən və fırlatarkən zəiflik, saçı daramaq, rəfdən əşya götürmək çətinləşir;
- tam cırılmada — passiv hərəkətlər saxlanıldığı halda qolu aktiv qaldıra bilməmək.
Diaqnostika
Həkim manjet əzələlərinin gücünü xüsusi testlərlə qiymətləndirir. Təsdiq üçün çiyin oynağının ultrasəs müayinəsi və MRT aparılır; rentgenoqrafiya akromionun formasını və artroz əlamətlərini göstərir. Cırılmanı adheziv kapsulitdən («donmuş çiyin») və bursitdən ayırmaq vacibdir.
Müalicə
- konservativ — ağrı törədən yüklərin məhdudlaşdırılması, qısa kursla qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, salamat əzələləri və kürək sümüyünü gücləndirən müalicəvi bədən tərbiyəsi; bəzən subakromial kisəyə qlükokortikoid inyeksiyası;
- əməliyyat (əsasən manjetin artroskopik tikilməsi) — aktiv xəstələrdə kəskin travmatik cırılmada, gücün xeyli itirilməsində, konservativ müalicə səmərəsiz olduqda;
- artrozla müşayiət olunan köhnə massiv cırılmalarda reversiv endoprotezləşdirmə də daxil olmaqla başqa əməliyyatlar nəzərdən keçirilir.
Tikişdən sonra bərpa bir neçə ay çəkir; taktikanı ortoped müəyyən edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Yıxılma və ya qəfil dartılmadan sonra qolu qaldırmaq birdən mümkünsüz olubsa, çiyin deformasiyaya uğrayıbsa (çıxıq və ya sınıq şübhəsi), qolda keyimə, güclü şiş və ya göyərmə yaranıbsa.
