Ultrasəs skanlaşdırma damarların vəziyyətini şüa yükü olmadan qiymətləndirməyə imkan verir. Məqalədə üsulun hansı imkanlar açdığı və hansı xəstəliklərdə istifadə olunduğu izah edilir.
Ultrasəs skanlaşdırma metodu tibbin ən müxtəlif sahələrində geniş yayılıb. Yeni, daha mükəmməl ultrasəs aparaturasının meydana çıxması ilə ultrasəs diaqnostikasının yeni metodları yaranmağa başladı. Onların ən müasirlərinə insanın damarlarının öyrənilməsi ilə məşğul olan ultrasəs angiologiyası aiddir.
Biz diaqnostikasında ultrasəs angioqrafiyasının kömək etdiyi əsas xəstəlikləri sadalayacağıq.
Dupleks skanlaşdırma nədir
Ultrasəs angiologiyasında əsas üsul dupleks skanlaşdırmadır. Bu müayinə iki rejimi birləşdirir: damarın və ətraf toxumaların quruluşunu göstərən B-rejim və qan axınının sürətini, istiqamətini və xarakterini qiymətləndirən Doppler rejimi. Rəngli kartlaşdırma qan axınını ekranda rənglə göstərir və pozulmuş zonaları daha asan görməyə kömək edir.
Müayinə ağrısızdır, ionlaşdırıcı şüalanma vermir və təkrar aparıla bilər. Çox hallarda xüsusi hazırlıq tələb olunmur, lakin qarın nahiyəsi damarlarının müayinəsində həkim bir neçə saat yeməməyi tövsiyə edə bilər.
Arterial hipertenziya
«Arterial hipertenziya» termini əslində hipertoniya xəstəliyini (birincili) və simptomatik (ikincili) arterial hipertenziyaları birləşdirir. Başın magistral damarlarının müayinəsi zamanı həkim damar divarının quruluşunu görür, arteriya və venaların diametrini, onların həndəsəsini, keçiriciliyini, qan axınının sürətini ölçür. Arterial hipertenziyanın bütün növlərində, bir qayda olaraq, arteriyaların daxili qişası qeyri-hamar olur, qalınlaşır. Damarlar deformasiya olunur, əyilmələr və dolaşıqlıqlar yaranır, yuxu və onurğa arteriyalarında qan axınının sürətləri azalır, damar divarının pulsasiyası xəstəliyin gedişindən asılı olaraq dəyişir.
Daxili vidaci venaların müayinəsi zamanı onların diametrinin artması baş verir, onlarda qan axınının sürəti azalır. Hipertonik angiopatiyanın əlamətlərinə ultrasəs diaqnostikası aparatının köməyi ilə kəmiyyətcə ölçülə bilən böyrək arteriyalarındakı dəyişikliklər də aiddir.
Beyin qan dövranının pozulması (insult)
Ultrasəs metodları insultların diaqnostikası və profilaktikası üçün tətbiq olunur. İnsultun inkişafının əsas amili ateroskleroz, arterial hipertenziya, damarların inkişaf qüsurları, damarların anadangəlmə xəstəlikləri, şəkərli diabetdir. Damarların ultrasəs müayinəsi (dupleks skanlaşdırma) zamanı həkim bilavasitə damar divarlarının vəziyyətini gördüyü üçün o, aterosklerotik lövhəciklərin olmasını və sayını, stenozun faizini, damarın okklüziyasını öyrənir.
Müasir cihazlar kifayət qədər dəqiqliklə lövhəciklərin hər birinin qopub damarı tıxaya biləcəyini müəyyən etməyə imkan verir, buna görə də metod aterotrombotik mənşəli beyin insultu üçün tipik olan kəskin xarakterli trombotik proseslərin diaqnostikasında əvəzolunmazdır. Ultrasəs doppleroqrafiyası zamanı damar ehtiyatının olub-olmamasını müəyyən etmək, beyin qan dövranı pozğunluqlarının inkişaf riskinin dərəcəsini qiymətləndirmək mümkündür.
Miqren
Miqren dövri təkrarlanan baş ağrıları tutmaları ilə təzahür edir. Xəstəlik əsasən qadınları zədələyir. Dupleks müayinə zamanı damarlarda bütöv bir dəyişikliklər kompleksi aşkar edilir: onurğa arteriyalarının hipoplaziyası (diametrin azalması), xarici vidaci venaların diametrinin artması, baş beyin damarlarında qan axınının artması.
Aşağı ətraf arteriyalarının işemik zədələnməsi
Ətraf arteriyalarının zədələnmələrinin (stenoz, okklüziya) erkən diaqnostikası bu xəstəliklərin geniş yayılması, xəstələrin erkən əlilliyi, yüksək ölüm göstəricisi ilə əlaqədar böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu xəstəliyin əsas səbəblərinə ateroskleroz, diabetik angiopatiya, travmatik okklüziyalar və anadangəlmə xəstəliklər aiddir.
Ultrasəs müayinəsi zamanı aterosklerotik lövhəciyin yerləşdiyi yer, onun ölçüləri, stenozun faizi, uzunluğu, qan axınının dolayı yollarının olması müəyyən edilir. Ultrasəs metodlarının köməyi ilə cərrahi müalicəyə göstərişlər müəyyən edilir, əməliyyat olunmuş xəstələrə, şuntların (damar protezlərinin) vəziyyətinə müşahidə aparılır.
Venoz sistemin zədələnmələri
Venoz trombozlar zamanı ultrasəs diaqnostikası həkimə tromboz sahəsini, onun uzunluğunu, damarların keçiriciliyinin pozulma dərəcəsini göstərir. Trombozun mərhələsini müəyyən etmək mümkündür: kəskin, yarımkəskin, xroniki.
Belə dəqiq diaqnostika cərrahlara pasiyentin ən qısa müddətdə sağalmasına şərait yaradan müalicə kursu təyin etməyə imkan verir. Venaların varikoz genişlənməsi zamanı zədələnmənin ifadəliliyi və yayılması, qapaq aparatının vəziyyəti, qapaq çatışmazlığının dərəcəsi və onun yayılması, tromboz qoşulduqda isə trombların olması və ölçüsü qiymətləndirilir.
Portal hipertenziya
Portal hipertenziya (qapı venası sistemində təzyiqin artması) ən çox xroniki hepatitin və qaraciyər sirrozunun nəticəsi olur. Bu zaman qapı və dalaq venalarının diametri artır, onlarda qan axınının sürəti azalır. Dupleks skanlaşdırma zamanı qanın qapı venası sistemindən aşağı boş vena sisteminə keçməsi dəqiq müəyyən edilir. Ultrasəs müayinəsi zamanı qaraciyərin, qaraciyər arteriyalarının, ürəyin vəziyyəti müəyyən edilir ki, bu da portal hipertenziyanın olmasını müəyyənləşdirməyə və onun inkişaf səbəbini aşkar etməyə imkan verir.
Ereksiya pozğunluğu
Cinsi funksiyanın əsas şərtlərindən biri ereksiyadır. Ereksiya pozğunluğunun səbəbləri müxtəlifdir. Ultrasəs müayinəsi zamanı onları müəyyən etmək imkanı var. Ereksiya pozğunluğunun inkişafının damar amilləri arasında gətirici arteriyaların və aparıcı venaların zədələnmələri seçilir. Venoz axının pozulmaları aparıcı venaların trombozu, kavernoz cisimlərin toxumalarındakı dəyişikliklərlə əlaqədar ola bilər.
Gətirici arteriyaların zədələnmələri ateroskleroz, vaskulitlər nəticəsində yaranır. Rəngli kartlaşdırma ilə dupleks müayinə zamanı cinsiyyət üzvünün dərin arteriyalarının mənfəzi və divarları, aterosklerotik lövhəciklərin olması və ölçüləri, qan axınının sürəti qiymətləndirilir. Venaların müayinəsi zamanı qan axınının sürəti ölçülür. Bəzi hallarda kavernoz cisimlərin quruluşunun dəyişməsi müşahidə olunur (Peyroni xəstəliyi).
Kəskin və xroniki prostatitlər, prostat adenoması
Prostat vəzinin damarlarının energetik doppler müayinəsi rejimində tədqiqi zamanı kəskin və xroniki prostatitlərin, prostat vəzinin adenoması və xərçənginin diaqnostikasında ultrasəs müayinələrinin effektivliyini artırmaq imkanı yaranıb. Bu xəstəliklərin hər biri üçün orqanın damar şəbəkəsinin dəyişməsinin kifayət qədər xarakterik əlamətləri mövcuddur. Prostat vəzinin arteriyalarının və periprostatik kələflərin venalarının vəziyyəti qiymətləndirilir.
Xoşxassəli xəstəliklər zamanı orqanın damar şəbəkəsi nizamlıdır. Prostatitlər zamanı damar təsviri adətən güclənir, vəzinin müəyyən şöbələrində daha parlaq olur, prostat vəzinin adenoması zamanı düyünlərin ətrafında, çox vaxt isə düyünün özündə intensiv qan axını müəyyən edilir. Bədxassəli proseslər zamanı sözügedən neoşəbəkə (dolaşıq, qalın, xaotik yerləşmiş damarlar) əmələ gəlir.
Qan axınının rəngli kartlaşdırılması ilə damarların dupleks skanlaşdırılması müasir, təhlükəsiz və ağrısız müayinə metodudur.
Üstünlüklər və məhdudiyyətlər
Üstünlüklər
- ağrısız və ionlaşdırıcı şüalanmasız üsul;
- damar divarını və qan axınını eyni vaxtda göstərir;
- təkrar müayinə və dinamik izləmə imkanı;
- əksər hallarda xüsusi hazırlıq tələb etmir;
- nəticə müayinə zamanı alına bilər.
Məhdudiyyətlər
- nəticə mütəxəssisin təcrübəsindən və cihazın keyfiyyətindən asılıdır;
- artıq çəki və bağırsaq qazları qarın nahiyəsində görüntünü pisləşdirə bilər;
- bəzi dərin damarlar və ya çox kiçik şaxələr çətin görünür;
- lazım olduqda KT və ya MR angioqrafiya ilə tamamlanır.
Damar sağlamlığı üçün risk amillərinə nəzarət
Damar xəstəliklərinin əksəriyyəti uzun illər ərzində inkişaf edir və risk amillərinin düzəldilməsi ilə yavaşıdıla bilər. Ultrasəs nəticələrindən asılı olmayaraq aşağıdakı tədbirlər faydalıdır:
- qan təzyiqinə və qanda şəkər, xolesterin səviyyəsinə müntəzəm nəzarət;
- siqaretdən imtina;
- duz və doymuş yağları məhdudlaşdıran balanslı qidalanma;
- müntəzəm yeriş və mülayim fiziki fəallıq;
- artıq çəkinin azaldılması;
- həkimin təyin etdiyi dərmanların fasiləsiz qəbulu.
Hansı xəstəliklərdə ultrasəs angiologiyası nəyi göstərir
| Vəziyyət | Müayinədə qiymətləndirilir |
|---|---|
| Boyun və baş damarları | Divar qalınlığı, aterosklerotik lövhələr, stenoz dərəcəsi, qan axınının sürəti |
| Ayaq arteriyaları | Lövhənin yeri, daralmanın uzunluğu, dolayı qan axını yolları |
| Ayaq venaları | Qapaq çatışmazlığı, tromboz, venaların genişlənməsi |
| Qaraciyər damarları | Qapı venasının diametri və qan axını, portal hipertenziya əlamətləri |
| Böyrək arteriyaları | Hipertoniya ilə bağlı daralma əlamətləri |
| Prostat və cinsiyyət üzvü | Damar şəbəkəsinin xarakteri, qan axınının pozulması |
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- yeriyərkən baldırda ağrı yaranırsa və dayandıqda keçirsə;
- ayaqlarda ağırlıq, ödem, genişlənmiş venalar varsa;
- başgicəllənmə, tez-tez baş ağrısı, görmənin müvəqqəti pisləşməsi olursa;
- qan təzyiqi yüksəkdirsə və dərmanlara baxmayaraq nəzarət altına alınmırsa;
- ayaqda qəfil şişkinlik, ağrı və qızartı yaranıbsa — tromboz ehtimalı üçün təxirə salmadan müraciət edin;
- üzün bir tərəfinin sallanması, qolda zəiflik və ya nitq pozulması olarsa — təcili yardım çağırın.
Diqqət!
Ultrasəs müayinəsinin nəticəsi tək başına diaqnoz deyil. Onu şikayətlər, digər müayinələr və klinik baxışla birlikdə həkim qiymətləndirir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Hipertenziya
Arterial hipertenziya qan təzyiqinin davamlı yüksəlməsidir. Bu günə qədər müəyyən edilmişdir ki, bu problemdən yetkin əhalinin təxminən 20-30…
İstiqamət: Kardiologiya / Terapiya
Əlaqəli Xidmətlər
Ultrasəs doppleroqrafiyası (USDQ)
Ultrasəs doppleroqrafiyası (USDQ) arteriya və venalarda qanın hansı sürətlə və hansı istiqamətdə axdığını göstərir, damarın daralmasını, tıxanmasını, trombları…
İstiqamət: USM diaqnostikası / Damar cərrahiyyəsi
Tez-tez Verilən Suallar
Ətrafların və boyun damarlarının müayinəsinə adətən xüsusi hazırlıq tələb olunmur. Qarın nahiyəsinin damarları üçün həkim yemək və maye ilə bağlı məhdudiyyət təyin edə bilər.
Müddət müayinə olunan nahiyədən asılıdır. Adətən qısa olur, lakin geniş sahənin ətraflı yoxlanılması daha çox vaxt apara bilər. Müayinədən sonra nəticə həkim tərəfindən izah edilir.
Xeyr, ultrasəs ionlaşdırıcı şüalanma vermir, ağrısızdır və təkrar aparıla bilər. Bu səbəbdən monitorinq üçün də uyğundur.
Müayinə boyun və baş damarlarında daralma və lövhələri aşkar edə bilər. Erkən aşkarlanma həkimə riski qiymətləndirmək və profilaktika planı qurmaq imkanı verir.
Yüksək təzyiq, şəkərli diabet, siqaret, yüksək xolesterin, varikoz, ayaqlarda ağrı və ödem şikayətləri olan, həmçinin ailədə damar xəstəlikləri olan insanlar həkimin göstərişi ilə müayinə oluna bilər.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.