Daha çox dərmanlara qarşı yaranan, həyat üçün təhlükəli ağır reaksiya: dərinin soyulması və selikli qişaların eroziyası. Təcili xəstəxanaya yerləşdirmə tələb edir.
Stivens-Conson sindromu (SCS) nadir, ağır dəri-selikli qişa reaksiyasıdır: immun sistem epidermis hüceyrələrinə hücum edir və onlar kütləvi şəkildə məhv olur. Dəri yanıqdan sonrakı kimi soyulur, ağız, göz və cinsiyyət orqanlarının selikli qişalarında ağrılı eroziyalar əmələ gəlir. SCS və toksik epidermal nekroliz (Layell sindromu) eyni prosesin formalarıdır: SCS-də soyulma bədən səthinin 10%-dən azını, nekrolizdə isə 30%-dən çoxunu tutur. Bu, ağırlaşma riski yüksək olan təxirəsalınmaz vəziyyətdir.
Səbəblər və risk amilləri
Sindromu ən çox dərmanlar, adətən qəbulun ilk 4–8 həftəsində törədir: allopurinol, qıcolma əleyhinə preparatlar (karbamazepin, lamotricin, fenitoin), sulfanilamidlər, o cümlədən ko-trimoksazol, oksikam qrupundan qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, nevirapin. Uşaqlarda təhrikedici amil mikoplazma infeksiyası ola bilər. Risk HİV-infeksiyası, onkoloji xəstəliklər zamanı və müəyyən HLA genlərinin daşıyıcılarında (məsələn, Cənub-Şərqi Asiya əsilli insanlarda karbamazepinə görə HLA-B*15:02) daha yüksəkdir.
Simptomlar
- Prodromal dövr: səpgidən 1–3 gün əvvəl qızdırma, halsızlıq, boğaz ağrısı, gözlərdə göynəmə.
- Üzdə və gövdədə sürətlə qabarcıqlara çevrilən ağrılı qırmızı və ya bənövşəyi ləkələr.
- Yüngül təzyiqlə dərinin soyulması, sulanan sahələr.
- Dodaqlarda və ağızda eroziya və qartmaqlar, udqunma zamanı ağrı; konyunktivit, işıqdan qorxma; cinsiyyət orqanlarının zədələnməsi.
Diaqnostika
Diaqnoz klinik əlamətlərə əsasən qoyulur və dəri biopsiyası ilə təsdiqlənir. Soyulmanın sahəsi, orqanların vəziyyəti və SCORTEN şkalası üzrə ağırlıq dərəcəsi qiymətləndirilir. Son iki ayda qəbul edilən bütün preparatlar mütləq aydınlaşdırılır.
Müalicə
Ən vacib addım şübhəli preparatın dərhal dayandırılmasıdır. Müalicə reanimasiyada və ya yanıq şöbəsində aparılır: yanıqda olduğu kimi dəriyə qulluq, maye itkisinin bərpası, qidalanma, ağrısızlaşdırma, infeksiyaların profilaktikası, oftalmoloqun gündəlik nəzarəti. Siklosporin, immunoqlobulin və digər sistem vasitələrin tətbiqi məsələsini mütəxəssislər fərdi qaydada həll edir. Sağaldıqdan sonra günahkar preparat və ona yaxın dərmanlar ömürlük qadağandır — bu, tibbi sənədlərdə qeyd olunmalıdır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Yeni dərmanın qəbulu fonunda qabarcıqlı və ya dərinin soyulması ilə gedən ağrılı səpgi, ağızda yaralar, gözlərdə kəsici ağrı, yüksək hərarət yaranarsa, dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın. Həmin preparatı bir daha qəbul etməyin və onu həkimə göstərin. Gecikmə sepsis, buynuz qişanın çapıqlaşması və korluq riskini artırır.
