Dərmanlara qarşı hiperhəssaslıq

Dərmanlara qarşı hiperhəssaslıq yalnız insanların bir qismində yaranan, dozadan birbaşa asılı olmayan və klinik olaraq allergiyaya bənzəyən reaksiyalardır. Dar mənada dərman allergiyası sübut olunmuş immun mexanizmli (IgE və ya T-limfositlər vasitəsilə) reaksiyalara deyilir, lakin praktikada hər iki termin çox vaxt sinonim kimi işlədilir. Adi yan təsirlər — antibiotikdən ürəkbulanma və ya AÇF inhibitorundan öskürək — hiperhəssaslığa aid deyil.

Səbəblər və risk amilləri

• Reaksiyalara ən çox beta-laktam antibiotiklər (penisillinlər, sefalosporinlər), sulfanilamidlər, qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, qıcolmaəleyhinə vasitələr (karbamazepin, lamotricin), allopurinol, rentgenkontrast maddələr, miorelaksantlar, kimyapreparatlar səbəb olur.
• Risk amilləri — dərmanlara əvvəlki reaksiyalar, HİV-infeksiyası, eyni preparatın tez-tez kursları, venadaxili yeridilmə; ayrı-ayrı preparatlar üçün müəyyən HLA genlərinin daşıyıcılığı.

Simptomlar

Dərhal reaksiyalar (bir saat ərzində): övrə, angioödem, bronxospazm, anafilaksiya. Gecikmiş reaksiyalar (günlər və həftələr sonra): ləkəli-papulyoz səpgi, dərman qızdırması, fiksə olunmuş eritema, həmçinin ağır formalar — Stivens-Conson sindromu və toksik epidermal nekroliz (qabarcıqlar, dərinin qopması, selikli qişaların xoraları), DRESS-sindrom (səpgi, hərarət, limfa düyünlərinin böyüməsi, eozinofiliya, qaraciyər və böyrəklərin zədələnməsi), zərdababənzər reaksiyalar.

Diaqnostika

Əsas məsələ ətraflı qeyddir: hansı preparat, nə vaxt qəbul edilib, nə qədər vaxtdan sonra və reaksiya necə təzahür edib. Allerqoloq dəri sınaqları, spesifik IgE analizi (məhdud sayda preparat üçün), təhlükəsiz hallarda isə nəzarət altında provokasion sınaq apara bilər. «Penisillinə allergiyası» olan insanların xeyli hissəsində müayinə zamanı allergiya təsdiqlənmir, bu da daha effektiv antibiotiklərdən istifadəyə imkan verir.

Müalicə

İlk addım şübhəli preparatın dayandırılmasıdır. Yüngül reaksiyalar antihistamin vasitələr və topik qlükokortikoidlərlə, anafilaksiya adrenalinlə, ağır dəri reaksiyaları stasionarda müalicə olunur. Preparat əvəzolunmazdırsa, ixtisaslaşmış mərkəzdə desensibilizasiya mümkündür. Reaksiya barədə məlumat tibbi sənədlərə daxil edilir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Dərman qəbulundan sonra nəfəs çətinliyi, üzün və boğazın şişməsi, təzyiqin düşməsi dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün əsasdır. Dəridə qabarcıqlar, ağızda və gözlərdə ağrılı xoralar, yayılmış səpgi ilə yüksək hərarət təcili hospitalizasiya tələb edir.