İşığın sinir impulslarına çevrildiyi və görmə siniri ilə beyinə ötürüldüyü gözün daxili işığa həssas qişası.
Sinonimlər: Retina
Tor qişa göz almasının arxa səthini içəridən örtür. Onu fotokameranın matrisi ilə müqayisə etmək olar: gözün optik sistemi təsviri onun üzərinə fokuslayır, tor qişanın sinir hüceyrələri isə onu kodlaşdıraraq beyinə göndərir. Tor qişanın zədələnməsini eynəklə kompensasiya etmək mümkün deyil, buna görə onun xəstəlikləri görmənin geri dönməz zəifləməsinin aparıcı səbəblərindəndir.
Quruluşu və funksiyası
Tor qişa neyronların bir neçə qatından ibarətdir. Əsas elementlər:
- fotoreseptorlar: kolbacıqlar rəngli və aydın gündüz görməsinə, çöpcüklər alaqaranlıq və periferik görməyə cavabdehdir;
- bipolyar və qanqlioz hüceyrələr — siqnalı emal edir; qanqlioz hüceyrələrin aksonları görmə sinirini əmələ gətirir;
- piqment epiteli — fotoreseptorları qidalandırır və onların mübadilə məhsullarını zərərsizləşdirir.
Mərkəzdə kolbacıqların sıxlığının ən yüksək olduğu mərkəzi çuxurlu makula yerləşir: o, oxumağı, üzləri tanımağı, incə işi təmin edir. Görmə sinirinin diskində fotoreseptor yoxdur və o, fizioloji kor ləkəni əmələ gətirir. Tor qişanın qanla təchizatı ikiqatdır: daxili qatları tor qişanın mərkəzi arteriyası, xarici qatları isə damarlı qişa qidalandırır.
Klinik əhəmiyyəti
Tor qişa həkimin damarları və sinir toxumasını birbaşa görə bildiyi yeganə yerdir. Göz dibinin müayinəsi (oftalmoskopiya) arterial hipertenziya və şəkərli diabetin nəticələrini qiymətləndirməyə kömək edir. Optik koherent tomoqrafiya tor qişanın qatlarını mikron dəqiqliyi ilə, flüoressein angioqrafiyası isə damarların vəziyyətini göstərir. Diabeti olan insanlara yaxşı görmə olsa belə göz dibini müntəzəm yoxlatmaq tövsiyə edilir.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- diabetik retinopatiya və diabetik makula ödemi;
- yaşa bağlı makula degenerasiyası;
- tor qişanın qopması və cırılması;
- tor qişa arteriya və venalarının okklüziyası;
- hipertonik retinopatiya;
- irsi distrofiyalar, məsələn, piqmentli retinit;
- vaxtından əvvəl doğulanların retinopatiyası.
Qəfil ağrısız görmə itkisi, görmə sahəsində kölgə, işıq çaxmaları və ya xətlərin əyilməsi elə həmin gün oftalmoloq müayinəsi tələb edən əlamətlərdir.
Əlaqəli terminlər
- Makula
- Tor qişanın qopması
- Diabetik retinopatiya
- Yaşa bağlı makula degenerasiyası
- Tor qişanın distrofiyası
- Optik koherent tomoqrafiya
- Hipertonik retinopatiya
- Tor qişa damarlarının okklüziyası
