Varikosele — toxum ciyəsinin salxımvari kələfində venaların varikoz genişlənməsidir, çox vaxt solda olur; kişi sonsuzluğunun düzəldilə bilən tez-tez rast gəlinən səbəblərindəndir.
Varikosele xayadan qanı aparan venaların genişlənməsidir. Təxminən hər yeddi kişidən birində rast gəlinir və adətən ilk dəfə yeniyetməlik dövründə aşkarlanır. Halların 85–90%-ində sol tərəf zədələnir — bu, böyrək venasına düz bucaq altında tökülən sol xaya venasının anatomiyası ilə bağlıdır. Qanın durğunluğu xaya kisəsində temperaturu artırır və spermatozoidlərin əmələ gəlməsini pisləşdirə bilər.
Səbəblər və risk amilləri
- xaya venasının qapaqlarının çatışmazlığı (əsas səbəb);
- sol böyrək venasının anatomik xüsusiyyətləri;
- venaların xaricdən sıxılması — nadir hallarda, o cümlədən böyrək və ya retroperitoneal nahiyənin şişi ilə. Böyüklərdə qəfil yaranmış, xüsusən sağ tərəfli və ya uzanan vəziyyətdə sönməyən varikosele şişin istisna edilməsini tələb edir.
Simptomlar
Çox vaxt varikosele heç bir narahatlıq yaratmır və müayinə zamanı və ya sonsuzluqla əlaqədar yoxlamada aşkar olunur. Ayaq üstə, axşama doğru və fiziki yükdən sonra artan ağırlıq və dartan ağrı mümkündür; genişlənmiş venalar xayanın üstündə «qurd yumağı» kimi hiss edilir. Uzun müddət davam etdikdə zədələnmiş xaya kiçilə bilər.
Diaqnostika
Uroloq xaya kisəsini ayaq üstə və uzanmış vəziyyətdə, o cümlədən gərginləşmə ilə (Valsalva sınağı) müayinə edir. Doppleroqrafiya ilə xaya kisəsinin USM-i qanın geri axınını təsdiqləyir və xayaların həcmini qiymətləndirir. Uşaq planlaşdıran kişilərə spermoqramma təyin edilir.
Müalicə
Hər varikosele müalicə tələb etmir. Əməliyyat cütlükdə sonsuzluq və spermoqrammanın pozulması birlikdə olduqda, yeniyetmələrdə xayanın böyüməsinin geri qalmasında və güclü ağrıda nəzərdən keçirilir. Mikrocərrahi subinquinal varikoselektomiya (residivlərin ən az olduğu üsul), laparoskopik vena bağlanması və ya rentgenendovaskulyar embolizasiya tətbiq olunur. Genişlənmiş venaları «sorduran» dərman yoxdur.
Profilaktika
Spesifik profilaktika yoxdur; yeniyetmə oğlanların profilaktik müayinələri vacibdir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Xaya kisəsində qəfil güclü ağrı, sürətlə artan ödem, sağ tərəfdə və ya böyüklərdə əvvəlki şikayət olmadan varikoselenin yaranması, həmçinin sidikdə qan dərhal uroloqa müraciət üçün səbəbdir.
