Ağciyərlərin uzun müddət (aylar, illər) qanın oksigenlə normal doymasını və/və ya karbon qazının xaric edilməsini təmin edə bilmədiyi vəziyyət.
Xroniki tənəffüs çatışmazlığı tənəffüs sistemi öz işini tam yerinə yetirə bilmədikdə tədricən inkişaf edir. Qanda oksigenin miqdarı azalır (hipoksemiya), bəzi xəstəliklərdə isə karbon qazı toplanır (hiperkapniya). Orqanizm bir müddət uyğunlaşır, lakin zaman keçdikcə ürək, beyin və digər orqanlar əziyyət çəkir.
Səbəblər və risk amilləri
- xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi — ən çox rast gələn səbəb;
- ağciyər fibrozu və digər interstisial ağciyər xəstəlikləri;
- bronxoektaziya, mukovissidoz, vərəmin nəticələri;
- açıq piylənmə (hipoventilyasiya sindromu), ağır yuxu apnoesi;
- döş qəfəsinin deformasiyaları (kifoskolioz), sinir-əzələ xəstəlikləri;
- ağciyər hipertenziyası, xroniki tromboembolik xəstəlik.
Simptomlar
- yük zamanı, zaman keçdikcə minimal səydə və sakitlikdə təngnəfəslik;
- fiziki yükə dözümün azalması, tez yorulma;
- dodaqların və barmaqların göyümtül çaları;
- hiperkapniyada — səhər baş ağrısı, gündüz yuxululuğu, diqqətin pozulması;
- ağciyər ürəyi inkişaf etdikdə ayaqlarda ödem, sağ qabırğaaltında ağırlıq.
Diaqnostika
Əsas üsullar pulsoksimetrlə saturasiyanın ölçülməsi və oksigen, karbon qazı səviyyəsini göstərən arterial qanın qaz analizidir. Səbəb spirometriya, kompüter tomoqrafiya, exokardioqrafiya, yuxu müayinəsi ilə axtarılır. Qan analizi eritrositlərin kompensator artmasını aşkarlaya bilər.
Müalicə
Əsas xəstəlik müalicə olunur: XOAX-da bronxolitiklər, fibrozun müalicəsi, çəkinin azaldılması. Davamlı hipoksemiyada evdə konsentrator vasitəsilə uzunmüddətli oksigen terapiyası təyin edilir; XOAX-da sutkada ən azı 15 saat istifadə olunduqda o, ömrü uzadır. Oksigen səviyyəsini həkim seçir: hiperkapniyası olan pasiyentlərdə artıq oksigen təhlükəlidir. Xroniki hiperkapniyada evdə qeyri-invaziv ağciyər ventilyasiyası effektivdir. Ağciyər reabilitasiyası, qrip və pnevmokok əleyhinə vaksinasiya, siqaretdən tam imtina vacibdir — oksigen yanında siqaret çəkmək həm də yanğın təhlükəsi yaradır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- təngnəfəslik saatlar və ya günlər ərzində nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb;
- oksigenə baxmayaraq saturasiya adi fərdi səviyyədən aşağıdır;
- açıq yuxululuq, çaşqınlıq, ləngimə, artan ödemlər yaranıb;
- kəskin boğulma, göyərmə, huşun itirilməsi — təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Üst termin: Tənəffüs çatışmazlığı
Əlaqəli terminlər
- Tənəffüs çatışmazlığı
- Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi
- Oksigen terapiyası
- Qeyri-invaziv ağciyər ventilyasiyası
- Hiperkapniya
- Hipoksemiya
- Ağciyər ürəyi
- Oksigen saturasiyası
