Hiperkapniya arterial qanda karbon qazının (CO2) artıq olmasıdır: onun parsial təzyiqi 45 mm c.s.-dan yuxarı olur. Adətən ağciyərlərin kifayət qədər ventilyasiya olunmadığını göstərir.
Karbon qazı toxumalarda maddələr mübadiləsi zamanı yaranır və hər nəfəsvermə ilə ağciyərlər vasitəsilə xaric olunur. Ağciyərlərin ventilyasiyası zəiflədikdə CO2 qanda toplanır və hiperkapniya inkişaf edir. Onu arterial qanın qaz analizi ilə müəyyən edirlər: CO2-nin parsial təzyiqi (PaCO2) 45 mm c.s.-dan yüksək olur. Artıq CO2 qanı turşulaşdırır (tənəffüs asidozu) və beynin, ürəyin, damarların işinə təsir edir.
Səbəblər və risk amilləri
- Ağciyər və bronx xəstəlikləri: XOAX-ın ağır kəskinləşməsi, bronxial astmanın ağır tutması, mukovissidoz.
- Tənəffüs əzələlərinin və döş qəfəsinin zəifliyi: sinir-əzələ xəstəlikləri (miasteniya, yan amiotrofik skleroz), onurğanın kəskin deformasiyası, diafraqmanın iflici.
- Tənəffüs mərkəzinin zəifləməsi: opioidlərin, yuxu gətirən və sedativ dərmanların dozasının aşılması, alkoqol zəhərlənməsi, beyin kötüyünün travması və insultu.
- Piylənmə-hipoventilyasiya sindromu və ağır obstruktiv yuxu apnoesi.
Simptomlar
Yüngül xroniki hiperkapniyada şikayət olmaya bilər. Artdıqca səhər baş ağrıları, gündüz yuxululuğu, diqqətin zəifləməsi, təngnəfəslik, tərləmə, dərinin qızarması, nəbzin tezləşməsi, əllərdə titrəmə yaranır. Ağır hiperkapniya huşun dumanlanmasına, ləngiməyə və komaya gətirib çıxara bilər.
Diaqnostika
Əsas üsul arterial qanın qaz analizidir (PaCO2, pH, bikarbonat). Bu analiz kəskin hiperkapniyanı xroniki formadan ayırmağa da imkan verir: xroniki gedişdə böyrəklər pH dəyişikliyini qismən kompensasiya edir. Pulsoksimetriya hiperkapniyanı göstərmir, xüsusilə oksigen verilərkən saturasiya normal ola bilər. Səbəbi tapmaq üçün döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və ya KT, spirometriya, ehtiyac olduqda polisomnoqrafiya və nevroloji müayinə aparılır.
Müalicə
İlk növbədə səbəb aradan qaldırılır: XOAX və astmanın kəskinləşməsində bronxolitiklər və qlükokortikoidlər, tənəffüsü zəiflədən dərmanların dayandırılması. CO2-ni xaric etmək üçün qeyri-invaziv ağciyər ventilyasiyası, ağır hallarda intubasiya və süni ventilyasiya tətbiq olunur. Xroniki hiperkapniyada oksigen qan qazlarının nəzarəti altında ölçülü verilir, çünki artıq oksigen CO2 ləngiməsini gücləndirə bilər. Müalicəni həkim təyin edir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Ağciyər və ya sinir-əzələ xəstəliyi olan insanda təngnəfəslik və yuxululuq artırsa, huş dumanlanırsa, nitq aydın deyilsə, onu oyatmaq çətindirsə, dodaqlar göyərirsə, dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın.
