Zərdab xəstəliyi

Zərdab xəstəliyi III tip hiperhəssaslığın klassik nümunəsidir. Adını infeksiyaların heyvan zərdabları (məsələn, at mənşəli difteriyaəleyhinə zərdab) ilə müalicə edildiyi dövrdə alıb. Orqanizm yad zülallara qarşı anticisimlər hasil edir, onlar hələ də dövr edən antigenlə birləşir və əmələ gələn immun komplekslər xırda damarların divarlarında, oynaqlarda və böyrəklərdə çökərək iltihabı başladır.

Səbəblər və risk amilləri

• Heyvan mənşəli preparatlar: ilan zəhərinə və botulizmə qarşı zərdablar, antitimosit qlobulin.
• Bəzi monoklonal anticisimlər (məsələn, rituksimab, infliksimab).
• Dərmanlara zərdababənzər reaksiyalar — antibiotiklər (sefaklor, amoksisillin və digər beta-laktamlar), sulfanilamidlər; onlarda mexanizm fərqli ola bilər, lakin təzahürlər oxşardır. Uşaqlarda daha çox rast gəlinir.
• Eyni yad zülalın təkrar yeridilməsində risk yüksəkdir — o zaman reaksiya daha tez inkişaf edir.

Simptomlar

Adətən ilk yeridilmədən 7–14 gün sonra (təkrarda — 1–4 gün sonra) qızdırma, qaşınan səpgi (övrə və ya ləkələr, çox vaxt ovuc və ayaqaltının kənarı boyunca), iri oynaqlarda ağrı və şişkinlik, limfa düyünlərinin böyüməsi, ümumi narahatlıq yaranır. Əzələ ağrıları, ödemlər, daha az hallarda sidikdə zülalla böyrəklərin, nadir hallarda sinir sisteminin zədələnməsi mümkündür. Anafilaksiyadan fərqli olaraq, təhlükəli qırtlaq ödemi və şok xarakterik deyil.

Diaqnostika

Diaqnoz tipik mənzərəyə və yeridilmiş preparatla əlaqəyə əsasən qoyulur. Analizlərdə EÇS və C-reaktiv zülal yüksələ, komplementin C3 və C4 komponentləri azala, sidikdə zülal və eritrositlər ola bilər. İnfeksiyaları, reaktiv artriti, vaskulitləri və səpgi ilə qızdırmanın digər səbəblərini istisna etmək vacibdir.

Müalicə

Əsas məsələ səbəbkar preparatın yeridilməsini dayandırmaqdır. Xəstəlik adətən 1–2 həftə ərzində öz-özünə keçir. Simptomları azaltmaq üçün antihistamin preparatlar (qaşınmada), qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr (oynaq ağrısı və hərarətdə), ağır gedişdə qısa kurs sistem qlükokortikoidlər tətbiq olunur. Müalicəni həkim təyin edir. Preparatın təkrar yeridilməsinin qarşısını almaq üçün reaksiya barədə məlumat sənədlərdə qeyd olunur.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Yayılmış səpgi ilə yüksək hərarət, sidiyin miqdarının kəskin azalması, ödemlər, güclü baş ağrısı, dəridə və ya selikli qişalarda qabarcıqlar olduqda təcili müayinə lazımdır. Nəfəs çətinliyi və ya təzyiqin düşməsində təcili tibbi yardım (103) çağırın.