Uroloji və androloji diaqnostika

Uroloji müayinələr bir neçə qrupa bölünür və adətən sadədən mürəkkəbə doğru gedir.

• Ultrasəs müayinələri: prostat vəzinin, sidik kisəsinin, xayalıq orqanlarının USM-i ağrısız və təhlükəsiz üsuldur, ilkin mərhələdə ən çox istifadə olunur.
• Laborator testlər: PSA, PHI, testosteron, spermoqramma, sidik və qan analizləri.
• Təsvir üsulları: transrektal USM (TRUSM) və prostat vəzinin MRT-si daha ətraflı məlumat verir.
• Endoskopik və funksional müayinələr: sistoskopiya və kompleks urodinamik müayinə.

Əksər hallarda hamısını etmək lazım olmur. Məsələn, sidik ifrazı şikayətləri olan şəxsə əvvəlcə analiz və USM təyin edilir, nəticədən asılı olaraq isə daha dərin müayinəyə keçilir. Bu yanaşma həm vaxtınıza, həm də büdcənizə qənaət edir.

Hər müayinənin məqsədi, hazırlığı və mümkün məhdudiyyətləri həkim tərəfindən əvvəlcədən izah olunur. Nəticələr əldə olunduqdan sonra növbəti addım, yəni müşahidə, təkrar yoxlama və ya müalicə birgə razılaşdırılır.

Prostat vəzi ilə bağlı şikayətlər (tez-tez sidiyə getmək, zəif axın, çanaq nahiyəsində ağrı) olduqda və ya profilaktik baxış zamanı bir neçə müayinə istifadə edilir.

• Prostat vəzinin USM-i vəzin ölçüsünü, quruluşunu və sidik yollarına təsirini göstərir.
• TRUSM vəzin sensorla düz bağırsaq vasitəsilə daha yaxın məsafədən müayinəsidir; quruluşu daha dəqiq görməyə imkan verir.
• Prostat vəzinin MRT-si şübhəli sahələri aşkarlamaq və biopsiyanın planlaşdırılması üçün istifadə olunur.
• PSA qan analizidir. Yüksək nəticə yalnız xərçəng demək deyil, prostatit və ya adenoma zamanı da ola bilər. Test haqqında qərar həkimlə birlikdə verilir.
• Prostat sağlamlığı indeksi (PHI) bir neçə qan göstəricisinə əsaslanan hesablamadır və lazım olduqda növbəti addımın seçilməsinə kömək edir.

Bu testlərin heç biri təkbaşına diaqnoz qoymur. Nəticələr şikayətlər və baxışla birlikdə qiymətləndirilir.

Bu səbəbdən nəticəyə tək rəqəm kimi deyil, bütöv mənzərənin bir hissəsi kimi baxmaq lazımdır.

Sidik ifrazı pozuntuları həm prostat, həm sidik kisəsi, həm də sinir sistemi ilə bağlı ola bilər. Səbəbi ayırd etmək üçün aşağıdakılardan istifadə olunur:

• Sidik kisəsinin USM-i divarın qalınlığını, daşları, törəmələri göstərir.
• Qalıq sidiyin müəyyənləşdirilməsi ilə USM: sidiyə getdikdən sonra kisədə qalan sidik miqdarı ölçülür. Qalıq sidik kisənin tam boşalmadığını göstərə bilər.
• Sistoskopiya nazik optik cihazla uretranın və sidik kisəsinin daxili səthinə baxışdır. Sidikdə qan, təkrarlanan sistit, şübhəli törəmə kimi hallarda təyin olunur. Rahatlığı təmin etmək üçün ağrıkəsici üsullar tətbiq edilir.
• Kompleks urodinamik müayinə kisənin dolması və boşalması zamanı təzyiqi və axını ölçür. Şikayətin səbəbi aydın olmadıqda və ya cərrahi müalicə planlaşdırıldıqda faydalıdır.

Müayinədən əvvəl həkim prosedurun gedişini və hissləri izah edir.

Müayinədən sonra bir neçə gün yüngül narahatlıq ola bilər. Bu barədə həkim sizi əvvəlcədən xəbərdar edir və hansı əlamətlərdə təkrar müraciət etmək lazım olduğunu bildirir.

Xayalıqda şişkinlik, ağrı, ölçü fərqi, övlad sahibi ola bilməmək və ya cinsi istəyin azalması halında aşağıdakı müayinələr aparılır:

• Xayalıq orqanlarının USM-i xayaları, artımları, venaları (varikosele), kistaları və digər dəyişiklikləri göstərir.
• Spermoqramma spermanın sayını, hərəkətliliyini və quruluşunu qiymətləndirir. Nəticə günə görə dəyişə bilər, ona görə lazım gəldikdə təkrar edilir.
• Testosteron analizi adətən səhər saatlarında qan verməklə aparılır. Həkim nəticəni şikayətlərlə birlikdə qiymətləndirir, bəzən təkrar test lazım olur.

Nəticələrin əldə edilməsindən sonra həkim onları sadə dillə izah edir və növbəti addımı təklif edir: müşahidə, əlavə müayinə və ya müalicə. Analizlərə hazırlıq qaydalarını (aclıq, abstinensiya müddəti, vaxt) qəbula yazılarkən dəqiqləşdirmək tövsiyə olunur.

Xayalıq və hormon müayinələri sizin üçün həssas mövzu ola bilər. Narahatlıq hissi normaldır: həkim hər addımı izah edir, sualları cavablandırır və məlumatı məxfi saxlayır. Nəticələr hazır olduqdan sonra mütəxəssislə görüşmək tövsiyə olunur.