Uşaqlıq yolu xərçəngi vaginal toxumalardan inkişaf edən nadir bədxassəli şişdir və ən çox yastıhüceyrəli karsinoma tipində olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Vaginal xərçəng
- vagina karsinoması
Xəstəlik haqqında
Vaginal xərçəng — bədxassəli şişin vaginanın divarlarını zədələdiyi onkoloji xəstəlikdir.
İlkin vaginal xərçəng nadir rast gəlinən xəstəlik hesab olunur. Bu patologiyanın inkişaf tezliyi qadın cinsiyyət üzvlərinin bütün onkoloji proseslərinin strukturunda 2%-dən çox deyil. Metastatik zədələnmə daha tez-tez aşkar olunur. Bədxassəli hüceyrələr digər orqanlardan limfogen yolla vaginanın divarlarına düşür. Vaginal şişlər əsasən 50 yaşdan yuxarı qadınlarda diaqnoz qoyulur.
Vaginanın bədxassəli törəmələri daha çox yastı epitel hüceyrələrinin transformasiyası zamanı yaranır (yastıhüceyrəli xərçəng). Daha az hallarda — vəzili hüceyrələrdən (adenokarsinoma).
Vaginanın xərçəng şişləri ardıcıl olaraq displaziya ocağından preinvaziv, sonra isə invaziv formaya keçərək inkişaf edir. Birinci mərhələdən ikinciyə qədər 10-15 il keçə bilər. Buna görə də əsas vəzifə xəstəliyin erkən inkişaf mərhələlərində diaqnostikasıdır. Vaxtında və düzgün müalicə pasiyentin tam sağalmasına kömək edir.
Səbəbləri
Uşaqlıq yolunun bədxassəli şişlərinin dəqiq inkişaf səbəbləri məlum deyil. Xəstəliyi potensial olaraq aşağıdakılar təhrik edə bilər:
- insan papilloma virusunun yüksək onkogen ştammları (İPV 16, 18 və s.) ilə yoluxma nəticəsində inkişaf edən hiperplastik proseslər;
- digər xərçəng formalarına görə aparılan şüa terapiyası zamanı radiasiya təsiri;
- uşaqlıq yolunda xroniki iltihabi dəyişikliklər;
- distrofik proseslər.
Menopauza, endokrin pozğunluqlar, kiçik çanaq orqanlarında keçirilmiş əməliyyatlar, uşaqlıq yolunun endometriozu, endokrin xəstəliklər, immun pozğunluqlar və əlverişsiz irsiyyət predispozisiya edən amillər hesab olunur.
Təsnifat
Vaginal xərçəng bir neçə mərhələdə inkişaf edir:
- Sıfırıncı — dəyişikliklər yalnız divarın epitel qatına təsir edir.
- Birinci — epitelin bazal lövhəsinin hüdudlarından kənara çıxmış, lakin uşaqlıq yolunun divarı ilə məhdudlaşan invaziv şiş (diametri 2 sm-ə qədər – IA, 2 sm-dən böyük – IB).
- İkinci — paravaginal toxumalara nüfuz edən, lakin çanaq divarına çatmayan şiş.
- Üçüncü — bədxassəli prosesə çanaq divarları cəlb olunub və/və ya regionar (çanaq, qasıq) limfa düyünləri zədələnib.
- Dördüncü — A yarımmərhələsi ətraf orqanların (sidik kisəsinin və ya düz bağırsağın selikli qişasının) prosesə cəlb olunmasını və ya şişin kiçik çanaqdan kənara çıxmasını bildirir. B yarımmərhələsi üçün isə uzaq orqanlarda metastazların əmələ gəlməsi xarakterikdir.
Mərhələlər
Uşaqlıq yolu xərçənginin mərhələləri FIGO sistemi və ona uyğun TNM kateqoriyaları üzrə müəyyən edilir. Bəzi mərhələlər əlavə olaraq şişin ölçüsünə görə (2 sm-ə qədər və ya daha böyük) alt qruplara bölünür.
- I mərhələ — şiş yalnız uşaqlıq yolunun divarı ilə məhdudlaşır.
- II mərhələ — şiş divardan ətraf (paravaginal) toxumaya keçib, lakin çanaq divarına çatmayıb.
- III mərhələ — şiş çanaq divarına yayılıb, sidik axarını sıxaraq böyrəyin genişlənməsinə səbəb olub və ya regionar limfa düyünləri zədələnib.
- IV mərhələ — şiş sidik kisəsinin və ya düz bağırsağın selikli qişasına keçib, yaxud kiçik çanaqdan kənara çıxıb (IVA); uzaq orqanlarda metastazlar var (IVB).
Uşaqlıq yolunda şiş aşkar edildikdə həkim əvvəlcə onun başqa orqandan (uşaqlıq boynu, vulva, uşaqlıq cismi) keçmədiyini dəqiqləşdirir, çünki bu, təsnifatı dəyişir. Mərhələni həkim ginekoloji müayinə, biopsiya, MRT, KT və ya PET-KT nəticələrinə əsasən müəyyən edir; o, əməliyyat, şüa və ya kimyaşüa terapiyasının seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Preinvaziv vaginal xərçəng adətən simptomsuz gedir. Şişin divarın daha dərin qatlarına keçməsi digər cinsiyyət üzvü xəstəlikləri üçün də xarakterik olan zəif əlamətlərlə müşayiət olunur. Qadını diskomfort, qaşınma, ağ axıntı və s. narahat edə bilər.
Qan damarlarının zədələnməsi qansız-selikli və ya qanlı ifrazatla müşayiət olunur. Əvvəlcə onlar cinsi əlaqədən və ya gigiyenik prosedurlardan sonra meydana çıxır, sonralar stress və ya fiziki yüklənmə fonunda spontan yaranır. Gec mərhələlərdə patoloji ifrazat yalnız cinsiyyət yollarından deyil, həm də uretra və ya düz bağırsaqdan müşahidə olunur. Nekrotik proseslər xoşagəlməz qoxulu irinli ifrazata səbəb olur.
Ətraf toxumaların prosesə cəlb olunması ilə aralıq nahiyəsida və qasıqüstü nahiyədə ağrılar meydana çıxır. Digər orqanların zədələnməsi zamanı sidik ifrazı və defekasiya zamanı ağrılar, tenezmlər, qəbizlik və s. yaranır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Uşaqlıq yolunun divarlarında submukoz infiltrat, xora və ya papillyar törəmə aşkar edildikdə xərçəngdən şübhələnilir. Həkim törəməni vizual olaraq və kolposkop tətbiq etməklə araşdırır, sitoloji analiz üçün yaxma götürür və ya biopsiya (histoloji müayinə üçün toxuma fraqmentinin götürülməsi) aparır. Xəstəyə ümumi qan analizi və onkomarkerlərə testlər təyin edilir.
Xərçəng təsdiqləndikdə şişin yayılma dərəcəsini qiymətləndirməyə və metastazları aşkar etməyə yönəlmiş kompleks diaqnostika aparılır. Bu məqsədlə rentgenoqrafiya, USM, MRT, KT və endoskopik müayinələr təyin edilir. Müayinənin həcmi anamnez, şikayətlər və şişin inkişaf mərhələsi nəzərə alınmaqla fərdi qaydada müəyyən edilir.
Müalicə
Müalicə taktikası hər bir xəstə üçün fərdi qaydada tərtib edilir. Onkoloqlar qadının yaşını, orqanizmin ümumi vəziyyətini, reproduktiv planlarını, xəstəliyin inkişaf mərhələsini, şişin invaziya dərəcəsini və metastazların olub-olmamasını nəzərə alırlar. Əksər hallarda cərrahi üsullar, kimyaterapiya, fotodinamik və şüa terapiyasının tətbiqi ilə kompleks müalicə aparılır.
Konservativ müalicə
Konservativ üsullar ən çox xərçəngin cərrahi müalicəsini tamamlayır. Belə terapiya əməliyyatdan əvvəl (şişin ölçüsünü azaltmaq məqsədilə) və ya müdaxilədən sonra (qalıq atipik hüceyrələri məhv etmək üçün) təyin olunur. Kimyaterapiya ən çox cərrahi müalicədən sonra aparılır və yerli təsir edən vasitələrlə aplikasiyaları nəzərdə tutur.
Şüa terapiyası (çox vaxt kimyaterapiya ilə birlikdə — kimyaşüa terapiyası) uşaqlıq yolu xərçənginin əksər hallarında əsas müalicə üsuludur; o, həmçinin əməliyyat edilə bilməyən xərçəngdə və əməliyyatdan sonra residiv riski yüksək olduqda tətbiq olunur. İntravaginal, toxumadaxili və ya distant şüalanma aparılır.
Fotodinamik terapiya az travmatik əməliyyatların effektivliyini artırmaq üçün xərçəngin preinvaziv formalarının kompleks müalicəsində istifadə olunur.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müalicə əsasən erkən mərhələlərdə, kiçik və səthi şişlərdə tətbiq olunur. Səthi şişlər qənaətbəxş üsulla çıxarılır. Zədələnmiş sahələr sağlam toxumalar daxilində eksiziya edilir.
Kiçik ölçülü invaziv şişlər uşaqlıq yolunun bir hissəsinin çıxarılmasını tələb edir. Bəzi hallarda uşaqlığın, əlavələrin və regionar limfa düyünlərinin çıxarılması zərurəti nəzərdən keçirilir.
Yayılmış xərçəngdə cərrahi müdaxilənin aparılması imkanı fərdi qaydada nəzərdən keçirilir.
Reabilitasiya
Bərpa dövrünün xüsusiyyətləri müdaxilənin həcmi ilə müəyyən edilir. Az invaziv əməliyyatlardan sonra adətən fiziki və cinsi fəallığın məhdudlaşdırılması, şəxsi gigiyena qaydalarına ciddi riayət edilməsi, habelə istilik prosedurlarından, vannada, hovuzda və ya açıq su hövzələrində çimməkdən imtina tələb olunur.
Profilaktika
Uşaqlıq yolu xərçənginin qarşısının alınması profilaktik müayinələri, şikayət olduqda tibbi yardıma müraciəti, habelə qadın cinsiyyət orqanlarının infeksion və iltihabi xəstəliklərinin düzgün və tam müalicəsini nəzərdə tutur. Onkopatologiyaların profilaktikası ümumilikdə zərərli vərdişlərdən imtinanı, rasional qidalanmanı, aktiv həyat tərzini və potensial kanserogen maddələrlə təmasdan qaçınmağı nəzərdə tutur.
Yadda saxla!
Qadın reproduktiv sisteminin xərçənginin erkən diaqnostikasının əsas üsulu müntəzəm profilaktik müayinələrdir. Hər bir yetkin qadın şikayəti olmasa belə mütəmadi olaraq həkimə müraciət etməlidir. Profilaktik kompleks ginekoloji müayinə, kolposkopiya, flora və sitologiyaya yaxma, habelə kiçik çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsindən ibarət olmalıdır. Bu sadə, ağrısız və əlçatan tədbirlər ciddi sağlamlıq problemlərinin qarşısını almağa imkan verir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası şişin histoloji tipi, mərhələsi, yayılma dərəcəsi və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq multidissiplinar komanda tərəfindən müəyyən edilir.
Onkoginekologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
