Vulva xərçəngi xarici qadın cinsiyyət orqanlarının toxumalarından inkişaf edən bədxassəli şişdir. Ən çox yastıhüceyrəli karsinoma tipində olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xarici cinsiyyət orqanlarının xərçəngi
- vulvanın bədxassəli şişi
Xəstəlik haqqında
Vulva xərçəngi — bədxassəli şişin qadının xarici cinsiyyət üzvlərini (cinsiyyət dodaqlarını, klitoru, arxa birləşməni və ya Bartolin vəzilərini) zədələdiyi onkoloji patologiyadır.
Vulva xərçəngi onkoginekologiyada kifayət qədər nadir rast gəlinən patologiya hesab olunur. Xəstəlik qadın cinsiyyət orqanlarının bütün xərçəng hallarının 4-6%-ni təşkil edir (bütün onkoloji xəstəliklər arasında onun payı 1%-dən azdır) və əhalinin hər 100 min nəfərinə 2-4 nəfərdə aşkar olunur. Xəstələr arasında yaşlı yaş qrupundan olan qadınlar (65-75 yaş) üstünlük təşkil edir. Yeniyetmə qızlarda və reproduktiv yaşlı qadınlarda vulva xərçənginin inkişafı tək-tək hallardır.
Xərçəng xarici cinsiyyət üzvlərinin epitel hüceyrələrinin bədxassəli transformasiyası zamanı yaranır. Atipik hüceyrələr sağlam hüceyrələri sıxışdıraraq gücləndirilmiş şəkildə bölünür ki, bu da patoloji prosesin yayılmasına səbəb olur. Bədxassəli şişlər invaziv artımla xarakterizə olunur. Qan və limfa damarlarına keçərək patoloji hüceyrələr orqanizmdə yayıla, sağlam toxumalara implantasiya oluna və ikincili şişlərin (metastazların) yaranmasına səbəb ola bilər.
Səbəbləri

Vulva xərçənginin inkişaf mexanizmi tam öyrənilməyib. Menopauza dövründə baş verən və epitelial hüceyrələrin diferensiasiya prosesinə təsir edən hormonal dəyişikliklər müəyyən rol oynayır.
Predispozisiya edən amillər hesab olunur:
- cinsiyyət orqanları nahiyəsində xroniki iltihabi proseslər;
- cinsi yolla keçən infeksiyalar;
- papilloma virusu daşıyıcılığı;
- cinsiyyət orqanlarının distrofik dəyişiklikləri (krauroz, leykoplakiya və s.);
- cinsiyyət orqanlarında törəmələr;
- zərərli vərdişlər;
- artıq çəki;
- şəkərli diabet;
- arterial hipertenziya.
Təsnifat
Hallarının 90%-də xarici cinsiyyət üzvləri nahiyəsində hüceyrələrin yüksək differensasiya dərəcəsinə malik yastıhüceyrəli şişlər inkişaf edir. Artım xüsusiyyətlərinə görə aşağıdakı bədxassəli törəmə növləri ayırd edilir:
- ekzofit (xaricə doğru böyüyən);
- düyünlü (yumşaq toxumalarda lokal sıx ocaqlar əmələ gətirən);
- xoralı (yara əmələ gəlməsinə səbəb olan);
- infiltrativ-ödemli (ifadəli iltihabi dəyişikliklərlə müşayiət olunan).
Bədxassəli prosesin yayılma dərəcəsi nəzərə alınmaqla vulva xərçənginin aşağıdakı inkişaf mərhələləri ayırd edilir:
- Sıfır (preinvaziv xərçəng) — bədxassəli hüceyrələr epitel qatında lokalizasiya olunub.
- Birinci — vulva və ya aralıq ilə məhdudlaşan, limfa düyünlərinə yayılmayan şişlər: diametri 2 sm-ə qədər və stromaya invaziyası 1 mm-ə qədər olduqda IA, daha böyük ölçü və ya daha dərin invaziya olduqda IB.
- İkinci — şiş istənilən ölçüdə olub uretranın, uşaqlıq yolunun və ya anusun aşağı üçdə birinə keçib, limfa düyünləri zədələnməyib.
- Üçüncü — patoloji dəyişikliklər ətraf orqanların daha yuxarı hissələrinə toxunur və ya regionar (qasıq-bud) limfa düyünlərində metastazlar aşkarlanır.
- Dördüncü (yayılmış xərçəng). Sidik kisəsi və düz bağırsağın selikli qişası və ya çanaq sümükləri prosesə cəlb olunub, yaxud zədələnmiş limfa düyünləri hərəkətsizdir və ya xoralaşıb. Uzaq orqanlarda metastazlar mümkündür.
Mərhələlər

Vulva xərçənginin mərhələləri FIGO təsnifatı üzrə müəyyən edilir. Burada şişin ölçüsü, toxumaya invaziyasının dərinliyi, qonşu orqanlara keçidi və qasıq limfa düyünlərinin vəziyyəti nəzərə alınır.
- I mərhələ — şiş vulva və ya aralıq nahiyəsi ilə məhdudlaşır, limfa düyünləri zədələnməyib. IA — şiş 2 sm-ə qədərdir və toxumaya 1 mm-dən dərin keçməyib; IB — daha böyük və ya daha dərin şiş.
- II mərhələ — şiş uretranın, uşaqlıq yolunun və ya anusun aşağı üçdə birinə keçib, limfa düyünləri təmizdir.
- III mərhələ — şiş bu orqanların yuxarı hissələrinə, sidik kisəsinin və ya düz bağırsağın selikli qişasına yayılıb, yaxud qasıq limfa düyünlərində metastazlar var; ocaqların ölçüsünə görə IIIA–IIIC ayırd edilir.
- IV mərhələ — şiş çanaq sümüyünə bitişib və ya zədələnmiş qasıq düyünləri hərəkətsizləşib, xoralaşıb (IVA); uzaq metastazlar var (IVB).
Mərhələni həkim ginekoloji müayinə, biopsiya, qasıq nahiyəsinin USM-i, MRT, KT və zərurət olduqda gözətçi limfa düyününün tədqiqi əsasında müəyyən edir. O, əməliyyatın həcminə, limfa düyünlərinin çıxarılmasına və şüa terapiyasının zəruriliyinə təsir göstərir.
Klinik mənzərə

Vulva xərçənginin erkən əlamətləri üçün xarici cinsiyyət üzvlərinin selikli qişasının qıcıqlanma simptomları xarakterikdir. Qadını “qeyri-müəyyən” diskomfort, qaşınma və ya yanma tutmaları narahat edə bilər. Simptomatika adətən gecə vaxtı güclənir. Müstəqil müayinə zamanı çıxıntı, gül kələmi çiçəkləməsi, dəri altı düyün və ya isladıcı yara şəklində törəməni aşkar etmək mümkündür.
Şiş yayıldıqca ağrılı hisslər yaranır. Xüsusilə intensiv ağrılar klitorun prosesə cəlb olunması zamanı müşahidə olunur. Xora defektinin formalaşması qansız-selikli və ya qanlı ifrazatla müşayiət olunur. İkincili infeksiyalaşma zamanı xoşagəlməz qoxulu irinli ifrazat mümkündür.
İrəliləmiş hallarda vulva xərçəngi qasıq limfa düyünlərinin böyüməsi və qasıq nahiyəsində ödem ilə özünü göstərir. Yayılmış xərçəngin sistem əlamətləri — zəiflik, yorğunluq, ürəkbulanma, subfebril temperatur və s.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika

Vulva xərçəngi bir neçə mərhələdən ibarət olan kompleks müayinə prosesində diaqnoz qoyulur:
- Ginekoloji baxış. Dəri və selikli qişalarda dəyişikliklər aşkar edilir, prosesin yayılma dərəcəsi və daxili cinsiyyət üzvlərinin prosesə cəlb olunması qiymətləndirilir.
- Kolposkopiya. Patoloji ocaqlar çoxdəfəli böyütmə yaradan xüsusi cihaz vasitəsilə öyrənilir.
- Biopsiya. Şiş toxumasının fraqmenti diaqnozun təsdiqi üçün sitoloji və histoloji analizə göndərilir.
- Laboratoriya analizləri. Ümumi qan analizi, onkomarkerlərə testlər və biokimyəvi tədqiqatlar aparılır.
- Kiçik çanaq orqanlarının USM-i və regionar limfa düyünləri. Onkoloji prosesin yayılma dərəcəsi haqqında məlumat verir.
Diaqnoz təsdiqləndikdə genişləndirilmiş müayinə aparılır – USM, KT və ya daxili orqanların MRT-si, döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası, bu da metastazları aşkar etməyə imkan verir.
Xidmətlər
Müalicə

Onkoloji xəstəliklər cərrahi və konservativ üsulların tətbiqi ilə kompleks şəkildə müalicə olunur. Terapevtik taktika xərçəngin inkişaf mərhələsi, orqanizmin ümumi vəziyyəti və müşayiətedici xəstəliklərin olub-olmaması nəzərə alınmaqla hər bir xəstə üçün fərdi qaydada tərtib edilir.
Konservativ müalicə
Konservativ tədbirlər çox vaxt cərrahi müalicəni tamamlayır. Əksər hallarda şişin çıxarılması əməliyyatından sonra kimyavi-şüa terapiyası aparılır.
Konservativ üsulların təcrid olunmuş şəkildə tətbiqi əməliyyatolunmaz hallarda göstərişdir. Müalicə xəstəliyin inkişafını yavaşlatmağa və şişin kütləsini azaltmağa yönəlib. Bəzi hallarda radioterapiya və kimyaterapiya əməliyyatdan əvvəl aparılır, bu da şişin ölçüsünü azaltmağa imkan verir və radikal cərrahi müdaxilə üçün zəmin yaradır.
Cərrahi müalicə
Orqanqoruyucu əməliyyatlar vulva xərçəngi preinvaziv mərhələdə diaqnoz qoyulduqda aparılır. Bu halda geniş eksiziya göstərişdir. Müdaxilə zamanı toxuma lopası şişlə və selikaltı qatla birlikdə çıxarılır.
İkinci-üçüncü mərhələ xərçəngdə qasıq və qalça limfadenektomiyası ilə vulvektomiya (xarici cinsiyyət orqanlarının çıxarılması) aparılır. Qabaqcıl hallarda proses ilə əhatə olunmuş bütün orqanlar (xarici cinsiyyət orqanları, uşaqlıq yolu, uşaqlıq və əlavələr, sidik kisəsi, düz bağırsaq) çıxarılır.
Reabilitasiya
Cərrahi müalicədən sonra şüa və/və ya kimyaterapiya kursu aparılır. Yara tam sağalana qədər sarğılar qoyulur. Çıxışdan sonra müşahidə ambulator qaydada davam etdirilir. Reabilitasiya dövründə cinsiyyət orqanlarının gigiyenasına ciddi riayət etmək, fiziki yükləri məhdudlaşdırmaq və rasional qidalanmaq tövsiyə olunur.
Profilaktika

Qadınlarda vulva xərçənginin qarşısının alınması sağlamlığa ciddi nəzarəti, ginekoloqda müntəzəm profilaktik müayinələri və xəstəliyin ilk əlamətlərində yardıma müraciəti nəzərdə tutur. Xərçəngin inkişaf riskini azaltmaq üçün zərərli vərdişlərdən imtina etmək və aktiv həyat tərzi sürmək lazımdır. Yaşla bağlı involyutiv dəyişikliklərin profilaktikası əvəzedici hormon terapiyasını və yerli təsirli hormonal preparatların tətbiqini nəzərdə tutur. Bu vasitələrin təyinatını yalnız ginekoloq həyata keçirməlidir – özbaşına müalicə təhlükəli ola bilər!
Yadda saxla!
Vulva xərçəngində patoloji dəyişikliklər çılpaq gözlə yaxşı görünsə də, çoxlu sayda qadın xəstəliyin qabaqcıl formaları ilə həkimə müraciət edir. Xərçəngin yavaş (bir neçə il ərzində) inkişaf etdiyini nəzərə alsaq, müalicənin xüsusilə effektiv olduğu kifayət qədər geniş terapevtik «pəncərə» dövrü mövcuddur.
Vulva xərçənginin müalicə imkanları erkən mərhələlərdə maksimum genişdir, buna görə də xəstəliyin ilk əlamətlərində həkimə müraciət etmək çox vacibdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası şişin histoloji tipi, mərhələsi, yayılma dərəcəsi və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq multidissiplinar komanda tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:

