Yüksək iş yükü və daimi gərginlik qadın sağlamlığında ilk növbədə hormonal fonda əks olunur. Məqalədə bu dəyişikliklərin özünühissetməyə və xarici görünüşə necə təsir etdiyi danışılır.
Bazar iqtisadiyyatının formalaşması ona gətirib çıxarıb ki, ölkəmizdə qadınlar kişilərlə bərabər həm işlə, həm də ciddi bizneslə məşğul olurlar. Lakin yeni şəraitə baxmayaraq, cəmiyyətdə yüksək mövqe tutsa, kollektivlərə və layihələrə rəhbərlik etsə də, «biznes-ledi» əvvəlki kimi həm də həyat yoldaşı, ana, bəzən isə sonu görünməyən ev işləri və qayğıları olan nənədir. Bütün bunlarla yanaşı qadın olaraq qalmaq lazımdır: gözəl, sevilən və həmişə arzuolunan. Bu isə xüsusi sənətdir.
Müasir qadının karyerasının zirvəsi bir qayda olaraq keçid yaşı adlanan dövrə, yəni təxminən 40 yaşdan sonrakı illərə təsadüf edir. Təəssüf ki, bu dövrdə qadınların xeyli hissəsi bu və ya digər ginekoloji problemlə üzləşir. Bu isə həm ümumi özünühissetməyə, həm iş qabiliyyətinə, həm də qadının özünə inamına mənfi təsir göstərə bilər. Bu yazıda ginekoloji iltihabların, gizli infeksiyaların və klimakterik dövrün əsas xüsusiyyətləri, həmçinin sağlamlığı qorumaq üçün nələr etmək lazım olduğu izah olunur.
Sidik-cinsiyyət orqanlarının iltihabi xəstəlikləri
Qadınlarda ən çox rast gəlinən iltihabi xəstəliklərə vaginitlər, kolpitlər, endometritlər və salpingooforitlər aiddir. Bu xəstəliklər təkcə cinsiyyət orqanlarına təsir edərək ağrılara, yanmaya, uşaqlıq qanaxmalarına və menstrual siklin pozğunluqlarına səbəb olmur, həm də bütövlükdə bütün orqanizmə təsir göstərə bilər.
İltihab prosesi uzun müddət davam etdikdə qadının həyat keyfiyyəti pisləşir: daimi diskomfort, cinsi həyatda problemlər, əhval-ruhiyyənin dəyişməsi və gündəlik fəaliyyətdə yorğunluq müşahidə oluna bilər. Buna görə şikayətlər yaranan kimi ginekoloqa müraciət etmək lazımdır.
İltihabın əsas səbəbləri
İltihabi xəstəliklərin yaranmasının əsas səbəbi cinsi yolla ötürülən bakterial və virus infeksiyalarıdır. Onların arasında ən çox rast gəlinənlər bunlardır:
- xlamidioz;
- ureaplazmoz;
- trixomoniaz;
- qardnerelloz;
- mikoplazmoz;
- herpes;
- kandidoz və digərləri.
Bu infeksiyaların hamısı eyni dərəcədə təhlükəli olmasa da, hər biri düzgün diaqnoz və müalicə tələb edir. Müalicə seçimini yalnız həkim edir. Eyni zamanda, bir çox hallarda partnyorun da müayinəsi və lazım olduqda müalicəsi vacibdir, əks halda infeksiya təkrar yoluxdura bilər.
Gizli infeksiyanın təhlükəsi
Qadının cinsiyyət yollarına düşən infeksiyalar uzun müddət heç cür təzahür etməyə bilər. Bu, orqanizmin müdafiə mexanizmləri sıradan çıxana qədər davam edir. Bunun səbəbləri psixoloji və fiziki streslər, müşayiətedici xəstəliklər, paralel infeksion proses, həddindən artıq qızma və ya soyuqlama, hamiləlik, abort və digər amillər ola bilər.
Xəstəlik görünmədikcə onun barəsində düşünmək istəməyə bilərsiniz. Lakin latent, yəni gizli infeksiya zamanla menstrual siklin pozulmasına, hamiləliyin baş verməsində çətinliklərə, hamiləlik dövründə ağırlaşmalara və digər problemlərə səbəb ola bilər. Bəzi infeksiyalar uzunmüddətli iltihab fonunda sidik-cinsiyyət orqanlarında ciddi dəyişikliklərin riskini də artıra bilər.
Diqqət!
Heç bir şikayətiniz olmasa belə, ginekoloq müayinəsini və lazımi analizləri planlı şəkildə aparmaq gizli infeksiyaların vaxtında aşkarlanmasına kömək edir. İnkişafın erkən mərhələsində aşkar olunan xəstəlik adətən daha asan müalicə olunur.
Klimaks nədir
Qadınlar keçid dövrünü, adətən 40–60 yaş arasında baş verən qaçılmaz klimaksın gözləntisini də çox vaxt ağrılı şəkildə yaşayırlar. Dövrün başlama vaxtı hər qadında fərqlidir. Bu dövrdə baş verən dəyişikliklər çox vaxt tədricən və xeyli əvvəldən başlayır və nadir hallarda deyil ki, hansısa başqa xəstəliyin simptomları hesab edilir.
Yumurtalıqların funksiyasının sönməsi nəticəsində qadın cinsi hormonlarının, yəni estrogen və progesteronun səviyyəsi azalır. Bu, müxtəlif xoşagəlməz hisslərlə müşayiət olunur: qızarma və tərləmə, nəbzin tezləşməsi, sidik saxlaya bilməmə, uşaqlıq yolunun quruluğu. Quruluq selikli qişanın iltihabına meyli artıra bilər.
Klimakterik dövrdə orqanizmdə nələr dəyişir
Klimakterik dövrdə müxtəlif orqan və sistemlərin qarşılıqlı əlaqəsinin ümumi harmoniyası pozulur. Yumurtalıqların funksiyasının sönməsi fonunda endokrin sistemdə dəyişikliklər baş verə bilər. Aşağıdakı cədvəl əsas sistemləri və onlarda mümkün dəyişiklikləri ümumi şəkildə göstərir:
| Sistem | Mümkün dəyişikliklər |
|---|---|
| Sinir sistemi | Depressiya, yuxusuzluq, əsəbilik, yaddaşın zəifləməsi, cinsi meylin azalması |
| Endokrin sistem | Qalxanabənzər vəzin funksiyasının dəyişməsi, ikinci tip şəkərli diabet riskinin artması |
| Ürək-damar sistemi | Ateroskleroz və ürək-damar fəaliyyət pozğunluqlarının inkişaf ehtimalının artması |
| Sümük sistemi | Sümük sıxlığının azalması (osteoporoz) riski |
| Reproduktiv sistem | Mastopatiya, uşaqlıq mioması və digər törəmələrin rast gəlmə tezliyinin artması |
| Sidik-cinsiyyət sistemi | Selikli qişanın quruluğu, sidik saxlamaqda çətinlik, iltihaba meyl |
Lakin əsas yük adətən sinir sisteminə düşür. Bütün bu əlamətlər klimakterik dövrün simptomları kimi qiymətləndirilir və həkim nəzarəti ilə korreksiya oluna bilər.
Ginekoloq müayinəsi necə keçir
Keçid yaşı ilə bağlı problemlərin qaçılmaz olmasına baxmayaraq, onlarla mübarizə aparmaq olar və lazımdır. Hər bir qadının ildə heç olmasa bir-iki dəfə ginekoloq müayinəsindən keçməsi məsləhətdir. Müayinə adətən aşağıdakı ardıcıllıqla keçir:
- Söhbət. Həkim şikayətlər, menstrual sikl, keçirilmiş xəstəliklər və hamiləliklər barədə soruşur.
- Ginekoloji baxış. Xarici cinsiyyət orqanları və uşaqlıq yolu müayinə olunur, lazım olduqda yaxma götürülür.
- Laborator analizlər. İnfeksiyaların aşkarlanması və hormon səviyyəsinin qiymətləndirilməsi üçün analizlər təyin edilə bilər.
- Ultrasəs müayinəsi. Uşaqlıq və yumurtalıqların vəziyyəti ultrasəs vasitəsilə qiymətləndirilir.
- Yekun məsləhət. Həkim nəticələri izah edir, lazım olduqda müalicə və ya növbəti müayinə planı təyin edir.
Müalicə və özbaşına müalicənin təhlükəsi
Müasir diaqnostika və müalicə metodları sayəsində keçid yaşı dövrünü daha rahat keçirmək mümkündür. Müalicə yanaşması yaşdan, şikayətlərdən və müayinə nəticələrindən asılı olaraq fərdi seçilir: iltihabi xəstəliklərdə törədicinin növünə uyğun müalicə, klimakterik əlamətlərdə isə həyat tərzi tövsiyələri və lazım olduqda həkimin təyin etdiyi dəstəkləyici terapiya tətbiq oluna bilər.
Heç vaxt özbaşına müalicə ilə məşğul olmayın. Reklam, tanışların məsləhəti və ya internetdəki resept əsasında dərman qəbul etmək infeksiyanı gizlədə, xəstəliyi xroniki forma keçirə və düzgün diaqnozu gecikdirə bilər. Dərmanların növünü və dozasını yalnız həkim təyin edir.
Sağlamlığı qorumaq üçün tövsiyələr
Aşağıdakı sadə qaydalar həm iltihabi xəstəliklərin, həm də klimakterik dövrün çətinliklərinin riskini azalda bilər:
- ginekoloq müayinəsindən müntəzəm keçmək və analizləri vaxtında vermək;
- şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək;
- cinsi həyatda qorunma qaydalarına əməl etmək, partnyorun da müayinəsini unutmamaq;
- balanslı qidalanmaq, kalsium və D vitamini baxımından zəngin məhsullara diqqət yetirmək;
- müntəzəm fiziki aktivlik, yuxu və istirahət rejimini qorumaq;
- stressi azaltmaq üçün özünə vaxt ayırmaq, lazım olduqda psixoloq və ya həkimdən kömək almaq;
- siqaretdən və alkoqoldan imtina etmək.
Aydındır ki, bu qədər qayğı olanda insana özü üçün vaxt qalmır. Lakin yadda saxlayın: ailənin rahatlığı və rifahı sizin sağlamlığınızın vəziyyətindən də asılıdır.
Emosional rifah və cinsi sağlamlıq
Qadının sağlamlığı yalnız bədən müayinələri ilə məhdudlaşmır. Daimi yorğunluq, əsəbilik, yuxu pozğunluğu və cinsi meylin azalması gündəlik həyatın keyfiyyətinə, ailə münasibətlərinə və iş fəaliyyətinə təsir göstərir. Bu şikayətləri «yaş» və ya «stres» adı ilə qəbul etmək əvəzinə, həkimlə açıq danışmaq lazımdır.
Ginekoloqla söhbətdə utanmaq və ya şikayətləri gizlətmək diaqnozu gecikdirə bilər. Qadın cinsi həyatdakı narahatlığı, ağrını və ya quruluğu həkimə bildirdikdə, çox vaxt sadə və təhlükəsiz həll yolu tapılır. Zəruri hallarda ginekoloq endokrinoloq, psixoloq və ya digər mütəxəssislərin məsləhətini də tövsiyə edə bilər.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunarsa, planlı müayinəni gözləmədən ginekoloqa müraciət edin:
Həkimə müraciət edin
- qarnın aşağı hissəsində davamlı və ya güclənən ağrı;
- cinsiyyət yollarından qeyri-adi və xoşagəlməz qoxulu ifrazat, yanma və qaşınma;
- menstrual sikldə kəskin pozulma və ya sikldənkənar qanaxma;
- menopauzadan sonra qanlı ifrazatın yaranması;
- qızarma, yuxusuzluq və əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri gündəlik həyatı çətinləşdirirsə;
- ağrılı cinsi əlaqə və ya sidik ifrazında yanma və ağrı.
Sağlam qadın özü və ailəsi üçün dolğun həyat şəraiti yarada bilər. Qadının cazibədarlığı yalnız saç düzümündən və geyimdən deyil, ilk növbədə sağlamlığından asılıdır.
Tez-tez Verilən Suallar
Şikayət olmasa da, ildə bir və ya iki dəfə ginekoloq müayinəsi məsləhətdir. Şikayətləriniz varsa, planlı müayinəni gözləmədən müraciət edin. Hər bir qadın üçün müayinənin tezliyini həkim fərdi müəyyən edir.
Bəli. Bir sıra infeksiyalar uzun müddət əlamət vermədən davam edə bilər və yalnız müdafiə qüvvələri zəiflədikdə üzə çıxır. Buna görə müntəzəm müayinə və analizlər vacibdir.
Başlama vaxtı hər qadında fərqlidir. Adətən 40–60 yaş arasında olur, dəyişikliklər isə xeyli əvvəldən tədricən başlaya bilər. Dəqiq qiymətləndirməni yalnız ginekoloq müayinədən sonra verir.
Həyat tərzi tövsiyələri, qidalanma, fiziki aktivlik və stressin azaldılması çox kömək edir. Zəruri hallarda həkim əlavə müalicə təyin edə bilər. Hormonal və digər preparatları yalnız həkim təyin etməlidir.
Xeyr. Düzgün diaqnoz qoyulmadan qəbul edilən dərmanlar simptomları müvəqqəti gizlədə, lakin səbəbi aradan qaldırmaya bilər. Müalicəni yalnız həkim təyin etməlidir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.