Menopauzada hormon müalicəsi: qərar necə verilir?

Sistemik hormon müalicəsi istilik basması və gecə tərləməsi kimi şikayətləri azalda bilər. Sümük itkisinə təsiri də var, lakin hər qadına yalnız ümumi profilaktika və ya cavanlaşma üçün təyin edilmir. Şikayət yalnız vaginal quruluq və yaxınlıqda ağrıdırsa, yerli müalicə ayrıca seçim ola bilər.

Qəbulda “hormon istəyirəm” və ya “heç vaxt hormon içmərəm” deməzdən əvvəl məqsədi dəqiqləşdirin. Sizi gecə neçə dəfə oyadan tərləmə, yuxunun keyfiyyəti və yaxınlıqda narahatlıq fərqli yanaşma tələb edə bilər. Məqsədləri sadalamaq faydanın sonradan necə qiymətləndiriləcəyini də aydınlaşdırır.

Qərar yalnız “şikayətlər var” əsasında verilmir. Qəbulda tarixçəniz ətraflı yoxlanılır və lazım olan müayinələr seçilir. Həkim bunları dəqiqləşdirməyə çalışır:

• əlamətlərin növü, gücü və gündəlik həyata təsiri;
• son aybaşının vaxtı və ya aybaşı qanaxmasının xarakteri;
• şəxsi və ailə tarixçəsində tromboz, insult, ürək xəstəliyi, süd vəzi və ya uşaqlıq xərçəngi;
• qan təzyiqi, çəki, siqaret, qaraciyər və digər xroniki xəstəliklər;
• qəbul etdiyiniz bütün dərmanlar və əlavələr.

Süd vəzisi müayinəsi və uyğun yaşda mammoqrafiya planı da müzakirə oluna bilər. Hər qadına eyni analiz paketi tələb olunmur; müayinələr tarixçənizə və simptomlara görə seçilir.

Uşaqlıq saxlanılıbsa, sistemik estrogenlə birlikdə adətən endometriumun qorunması üçün progestogen lazımdır. Uşaqlıq çıxarılıbsa, bəzi hallarda yalnız estrogen seçilə bilər. Əməliyyatınızın dəqiq növünü bildirin; uşaqlıq boynu, yumurtalıq və uşaqlıq əməliyyatları eyni deyil.

Aşağı dozalı yerli vaginal estrogenin yanaşması sistemik müalicədən fərqlənir. Preparatın adında “hormon” sözünün olması onun eyni dozada və eyni risklə işləməsi demək deyil. Lakin keçmiş onkoloji xəstəlik varsa, yerli üsulu da müalicə edən komanda ilə müzakirə edin.

Hormon müalicəsi tablet, dəridən qəbul olunan yapışqan lent, gel və ya sprey, yerli vaginal forma kimi müxtəlif yollarla təyin oluna bilər. Hər yolun xüsusiyyəti, rahatlığı və risk profili fərqli ola bilər, buna görə seçim şikayətlərə və tibbi tarixçəyə uyğun aparılır.

Uşaqlığı olan qadında estrogenlə birlikdə progestogen istifadə olunursa, müalicənin ilk aylarında nizamsız ləkələr ola bilər. Sonrakı dövrdə qanaxma qaydası seçilmiş sxemdən asılıdır. Menopauzadan sonra başlanmış müalicədə gözlənilməz, bol və ya uzun davam edən qanaxma yoxlanmalıdır. Bunu “preparatın yan təsiri” deyə gözləməyin, çünki səbəb uşaqlıq selikli qişasının qalınlaşması və ya başqa dəyişiklik ola bilər, bu isə müayinə tələb edir.

Dərman forması və qanaxma gözləntisi haqqında əvvəlcədən soruşun ki, nəyin gözlənilən, nəyin müraciət səbəbi olduğunu bilərək başlayasınız.

Tromboz və süd vəzi xəstəlikləri tarixçəsi, səbəbi açıqlanmayan qanaxma, qaraciyər və ürək-damar problemləri qərara təsir edə bilər. Risk preparatın tərkibi, qəbul yolu və müddəti ilə də dəyişir. Tablet və dəridən verilən estrogeni eyni riskli saymaq düzgün deyil; fərdi seçim həkimlə aparılır.

Süd vəzi xərçəngi riski bütün hormon formalarında eyni deyil. Başqa qadının hekayəsi sizin riskinizi təkbaşına müəyyənləşdirmir. Həkimdən mümkün fayda və zərəri şəxsi tarixçəniz fonunda izah etməsini istəyin. Statistik rəqəmləri “hamıya eyni ehtimal” kimi qəbul etməyin.

Bəzi hallarda sistemik hormon müalicəsi adətən məsləhət görülmür və ya yalnız mütəxəssis qiymətləndirməsindən sonra müzakirə olunur. Bunlar aşağıdakılardır:

• aktiv və ya əvvəl keçirilmiş qan laxtası (tromboz) və ya insult;
• səbəbi açıqlanmamış vaginal qanaxma;
• süd vəzisi və ya uşaqlıq selikli qişası xərçəngi tarixçəsi ya da şübhəsi;
• ağır qaraciyər xəstəliyi;
• hamiləlik.

Siyahı ümumi istiqamətdir, hər vəziyyət ayrıca qiymətləndirilir. Məsələn, ailə tarixçəsi, siqaret, yüksək təzyiq və çəki risk qərarına təsir edə bilər. Diaqnozunuz və ya əməliyyatınız barədə sənədləri həkimə göstərin.

Şikayətin dəyişməsi, yan təsirlər və qanaxma qaydası yenidən qiymətləndirilir. Hər kəsə eyni müddətlik resept və ya mütləq dayandırma tarixi vermək doğru deyil. Preparatı dəyişmək və ya kəsmək qərarını nəzarət görüşündə danışın. Müalicənin faydası və davam ehtiyacı vaxtaşırı yenidən baxılmalıdır.

Yeni və ya davam edən qanaxmanı əvvəlcədən təyin olunan sxemlə əlaqəli olub-olmadığına görə həkim qiymətləndirməlidir. Güclü qanaxma və özünü ciddi pis hiss etmə təcili müraciət tələb edir. “Hormon içirəm, deməli hər qanaxma normaldır” düşüncəsi ilə şikayəti gizlətməyin.

İstifadə etdiyiniz bütün dərmanların siyahısını nəzarət görüşünə gətirmək faydalıdır.

Bu müalicə “cavanlaşdırma” vasitəsi deyil. Məqsəd əlamətləri azaltmaq və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdır; üstünlük və risklər birlikdə çəkilir.

Qəbuldan sonra preparatın adı, tərkibi, istifadə yolu və başlanma qaydası sizə aydın olmalıdır. “Hormon verdilər” qeydi sonrakı nəzarət üçün kifayət etmir. Hansı şikayətə görə başladığınızı və hansı dəyişiklikdə həkimə zəng etməli olduğunuzu da yazın. Başqa mütəxəssis yeni dərman təyin edərsə, istifadə etdiyiniz hormon müalicəsini bildirin. Preparatı dəyişəndə əvvəlki sxemi paralel davam etdirib-etdirməyəcəyinizi mütləq dəqiqləşdirin. Məqsəd yanlışlıqla iki oxşar vasitəni birlikdə istifadə etməmək və nəzarəti ardıcıl aparmaqdır.

Hormon müalicəsi istəmirsinizsə və ya uyğun deyilsə, şikayətləri azaltmaq üçün başqa yollar da var. Onlar da həkimlə seçilməlidir, çünki hər yanaşmanın faydası və məhdudiyyəti fərqlidir.

• Həyat tərzi: sərin geyim, istilik basmasını artıran amillərin müəyyənləşdirilməsi, yuxu rejimi, fiziki aktivlik, siqaretin tərk edilməsi.
• Davranış üsulları: yuxusuzluq və istilik basmasına uyğunlaşmaq üçün koqnitiv-davranış terapiyası kimi yanaşmalar.
• Bəzi hallarda reseptlə verilən hormonsuz dərmanlar.
• Vaginal quruluq üçün hormonsuz nəmləndiricilər və sürüşdürücülər.

Bitki mənşəli “menopauza çayları” və əlavələrin təsiri və təhlükəsizliyi tam sübut olunmayıb və bəzi dərmanlarla qarşılıqlı təsir edə bilər. İstifadə etməzdən əvvəl həkim və ya əczaçı ilə danışın.

Tromboz və ya insult əlamətlərində gözləməyin, təcili tibbi yardım çağırın. Digər əlamətlərdə isə müalicəni özbaşına davam etdirmək və ya kəsmək barədə qərar verməzdən əvvəl həkimlə əlaqə saxlayın.