Şiş yuxarı boş venanı sıxdıqda qan axını pozulur və vəziyyət təxirəsalınmaz müdaxilə tələb edir. Məqalədə venanın stentlənməsinin necə aparıldığı klinik nümunə üzərində izah edilir.
Yuxarı boş vena baş, boyun, çiyin qurşağı və qolların venalarından qanı ürəyin sağ qulaqcığına aparan əsas damardır. Onun divarı nazikdir, içindəki təzyiq isə aşağıdır, buna görə yaxınlıqda yerləşən törəmələr venanı asanlıqla sıxa bilər. Qanın ürəyə axını çətinləşdikdə venalarda təzyiq artır, üzdə, boyunda və qollarda şişkinlik, nəfəs darlığı və digər şikayətlər yaranır. Bu vəziyyət yuxarı boş vena sindromu adlanır.
Sindrom çox vaxt döş qəfəsinin mərkəzi hissəsində, yəni orta divararalığında yerləşən şişlərlə əlaqədar olur. Bəzən səbəb venanın daxilində laxtanın yaranması və ya kateter kimi xarici cisimlərin yaratdığı dəyişikliklərdir. Onkoloji xəstəliklərdə bu, təxirəsalınmaz yardım tələb edə bilən ağırlaşmadır. Aşağıda sindromun əlamətləri, müayinə üsulları, venanın stentlənməsinin mahiyyəti və bərpa dövrü sadə dildə izah olunur.
Yuxarı boş vena nədir və sindrom necə yaranır
Venalar qanı toxumalardan ürəyə qaytarır. Yuxarı boş vena bədənin yuxarı yarısından gələn qanı toplayır və döş qəfəsinin mərkəzində, ağciyərlərin, traxeyanın, limfa düyünlərinin və ürəyin yaxınlığından keçir. Qonşu orqanlarda hər hansı artım baş verərsə, nazik divarlı vena xaricdən sıxılır və ya daxildən daralır.
Qan ürəyə normal qayıda bilmədikdə o, yan yollara, yəni döş qəfəsinin və boynun dərialtı venalarına yönəlir. Bu venalar genişlənir və dəridə görünməyə başlayır. Orqanizm bir müddət belə uyğunlaşa bilir, lakin daralma sürətlə artırsa, şikayətlər tez güclənir. Ən təhlükəli nəticələr boğaz və kəllədaxili toxumaların şişməsi və tənəffüsün pisləşməsidir.
Əsas səbəblər
Sindromun səbəbləri iki əsas qrupa bölünür: şişlə bağlı və şişlə bağlı olmayan. Praktikada şişlə bağlı səbəblər üstünlük təşkil edir.
| Səbəb qrupu | Nümunələr | Mexanizm |
|---|---|---|
| Onkoloji xəstəliklər | Ağciyər xərçəngi, limfomalar, orta divararalığına metastazlar | Şiş və ya böyümüş limfa düyünləri venanı xaricdən sıxır və ya divarına yayılır |
| Venanın daxilində tromb | Uzun müddət qalan kateter, qan laxtalanmasının artması | Laxta venanın mənfəzini qismən və ya tam bağlayır |
| İltihabi və çapıq dəyişiklikləri | Orta divararalığının xroniki iltihabı, əvvəlki müalicələrdən sonra yaranan çapıqlar | Toxumaların bərkiməsi venanı daraldır |
| Digər törəmələr | Qalxanabənzər vəzin böyüməsi, damar anomaliyaları | Mexaniki sıxılma |
Səbəbin düzgün müəyyən edilməsi müalicə taktikasını seçmək üçün əsasdır, çünki şiş sıxılması, tromb və çapıq daralması müxtəlif yanaşma tələb edir.
Sindromun əlamətləri
Əlamətlər daralmanın dərəcəsindən və inkişaf sürətindən asılıdır. Ən çox rast gəlinən şikayətlər bunlardır:
- üzün, boynun və qolların şişkinliyi, xüsusən səhərlər və başı aşağı əyərkən;
- istirahət vəziyyətində də hiss olunan nəfəs darlığı və havanın çatışmazlığı;
- öskürək, bəzən bəlgəmdə qan izlərinin olması;
- udqunma çətinliyi, boğazda ağrı və ya təzyiq hissi;
- baş ağrısı, başgicəllənmə, qulaqlarda uğultu;
- boyun və döş qəfəsi dərisində genişlənmiş venaların görünməsi;
- üzün qızarması və ya göyərməsi, bəzən səsin dəyişməsi.
Təcili müraciət edin
Nəfəs darlığı sürətlə artırsa, üz və boyun şişkinliyi güclənirsə, huşun pozulması, güclü baş ağrısı və ya qanlı öskürək meydana çıxırsa, gözləməyin: bu hallarda dərhal təcili tibbi yardım çağırın.
Müayinə üsulları
Həkim əvvəlcə şikayətləri dinləyir, üzü, boynu və döş qəfəsinin dərisini müayinə edir. Sonra damarların vəziyyətini və səbəbi dəqiqləşdirmək üçün aşağıdakı müayinələr təyin oluna bilər:
| Müayinə | Nəyi göstərir |
|---|---|
| Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası | Orta divararalığının genişlənməsini, ağciyərlərdəki törəmələri |
| Kontrastlı kompüter tomoqrafiyası | Venanın daralma yerini, şişin ölçüsünü və yayılma dərəcəsini, kollateral damarları |
| Venoqrafiya | Venanın daxili mənzərəsini və qanın axın istiqamətini |
| Ultrasəs müayinəsi | Boyun və qol venalarında trombun olub-olmadığını |
| Biopsiya və laborator analizlər | Şişin növünü və qan laxtalanma göstəricilərini |
Pasiyentin vəziyyəti ağırdırsa, müayinələr sürətləndirilmiş qaydada aparılır, çünki müalicə qərarı onların nəticəsinə əsaslanır.
Müalicə yanaşmaları
Müalicə həm sindromun özünə, həm də onu yaradan əsas xəstəliyə yönəlir. Taktikanı onkoloq, damar cərrahı və ya rentgenendovaskulyar cərrah, lazım gəldikdə reanimatoloq birlikdə seçir. Əsas istiqamətlər bunlardır:
- əsas xəstəliyin müalicəsi: kimyaterapiya, şüa terapiyası və ya başqa şişəleyhinə üsullar;
- simptomatik dəstək: yarımoturaq vəziyyət, oksigen, şişkinliyi azaldan dərman vasitələri, bunları yalnız həkim təyin edir;
- tromb varsa, laxtalanmanı tənzimləyən müalicə;
- venanın stentlənməsi: mənfəzi mexaniki yolla açmaq üçün endovaskulyar müdaxilə.
Şişəleyhinə müalicənin təsiri bir neçə gün və ya həftə sonra hiss oluna bilər. Pasiyentin vəziyyəti ağırdırsa, gözləmək mümkün olmur və stentləmə simptomları tez aradan qaldırmağın yolu kimi nəzərdən keçirilir.
Stentləmə nədir və nə vaxt tətbiq olunur
Stent daralmış damarın içərisinə yerləşdirilən nazik şəbəkəli metal borucuqdur. O açıldıqdan sonra venanın divarlarını içəridən dəstəkləyir, mənfəzi geniş saxlayır və qanın ürəyə axmasına imkan verir. Müdaxilə kiçik dəri deşiyindən, rentgen nəzarəti altında aparılır və böyük kəsik tələb etmir.
Stentləmə aşağıdakı hallarda müzakirə edilir:
- nəfəs darlığı, udqunma çətinliyi və ya şişkinlik gündəlik həyatı ciddi çətinləşdirir;
- şişəleyhinə müalicənin təsirini gözləmək üçün vaxt yoxdur və vəziyyət pisləşir;
- kimyaterapiya və ya şüa terapiyasından sonra sindrom qayıdır;
- pasiyent başqa müalicə üsullarına yaxşı cavab vermir və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq lazımdır;
- damarın daralması şişlə əlaqədar olub, cərrahi yolla aradan qaldırıla bilmir.
Qərarı hər dəfə fərdi qaydada həkim komissiyası verir: nəzərə alınır pasiyentin ümumi vəziyyəti, əsas xəstəliyin mərhələsi və müdaxilənin gözlənilən faydası.
Prosedur necə keçir
Müdaxilə adətən xüsusi təchiz olunmuş rentgen-əməliyyat otağında aparılır. Əsas mərhələlər aşağıdakı kimidir:
- Hazırlıq. Həkim müayinə nəticələrinə baxır, allergiya, qan laxtalanması və qəbul olunan dərmanlar barədə soruşur. Prosedurun gedişi pasiyentə izah olunur və razılıq alınır.
- Ağrısızlaşdırma. Giriş nahiyəsi, adətən bud və ya boyun venasının üzərindəki dəri, yerli anesteziya ilə hissiyyatsızlaşdırılır. Lazım gəldikdə sakitləşdirici vasitə əlavə olunur.
- Venaya giriş. Nazik iynə ilə vena deşilir və oradan çox incə məftil, sonra kateter daralmış nahiyəyə qədər irəlilədilir.
- Kontrast və ölçmə. Kontrast maddə yeridilir və rentgen görüntüsündə daralmanın yeri və uzunluğu dəqiqləşdirilir. Stentin ölçüsü bu məlumatlara əsasən seçilir.
- Stentin yerləşdirilməsi. Stent daralmış hissədə açılır, bəzən əvvəlcə kiçik balonla zona genişləndirilir. Sonra yenidən kontrastla qanın axını yoxlanılır.
- Yekun mərhələ. Alətlər çıxarılır, giriş yerinə sarğı qoyulur. Pasiyent müşahidə üçün palataya köçürülür.
Müdaxilənin müddəti fərdidir və adətən uzun çəkmir. Pasiyent prosedur zamanı şüurlu qalır və həkimlə əlaqə saxlaya bilir.
Nəticə və bərpa
Bir çox pasiyent stentləmədən sonra nəfəs darlığının və şişkinliyin azaldığını qısa müddət ərzində hiss edir. Bu, yeriyərkən və yemək qəbul edərkən rahatlığı artırır. Əsas xəstəliyin müalicəsini davam etdirmək üçün imkan yaranır.
- İlk saatlarPasiyent müşahidə altında olur, giriş yerinin vəziyyəti, təzyiq və nəbz izlənilir. Yarımoturaq vəziyyət məsləhət görülə bilər.
- İlk günlərŞişkinlik və nəfəs darlığı azalmağa başlayır. Həkim vəziyyət stabil olarsa, pasiyenti evə buraxır. Bəzən bu, müdaxilədən sonrakı gün baş verir.
- Növbəti həftələrHəkim stentin işləməsinə nəzarət edir, qanın laxtalanmasını tənzimləyən müalicənin davam etdirilməsi barədə qərar verir. Şişəleyhinə müalicə plan üzrə davam edir.
- Uzunmüddətli dövrMüntəzəm müayinələr aparılır. Simptomlar qayıdarsa, stentin vəziyyətini yoxlamaq üçün təkrar müayinə lazım ola bilər.
Bərpanın gedişi pasiyentin ümumi vəziyyətindən və əsas xəstəliyin mərhələsindən asılıdır, buna görə gözlənilən nəticə fərdi müzakirə olunmalıdır. Dərmanların dozasını yalnız həkim təyin edir.
Mümkün ağırlaşmalar
Stentləmə əksər hallarda yaxşı keçirilir, lakin hər endovaskulyar müdaxilə kimi bəzi risklər daşıyır. Aşağıdakılar mümkündür:
- giriş yerində qançır, ağrı və ya yüngül qanaxma;
- kontrast maddəyə allergik reaksiya;
- stentin daxilində laxtanın yaranması və ya şişin venanı yenidən daraltması;
- stentin yerindən yerdəyişməsi, nadir hallarda isə damar divarının zədələnməsi;
- ürək ritminin müvəqqəti pozulması;
- infeksiya, hərarətin qalxması.
Risklər pasiyentin ümumi vəziyyəti ilə sıx bağlıdır. Həkim müdaxilədən əvvəl fayda və riski izah etməlidir.
Kimə uyğun olmaya bilər
Diqqət!
Stentləmə hər pasiyentə uyğun gəlmir. Hallar ayrıca qiymətləndirilir: kontrast maddəyə ağır allergiya, qan laxtalanmasının ağır pozulması, kəskin infeksiya, damarın tam bağlanması, müdaxilənin texniki cəhətdən mümkün olmaması və ya pasiyentin çox ağır ümumi vəziyyəti. Belə hallarda həkim başqa üsul seçir, məsələn, əsas xəstəliyin müalicəsini gücləndirir və ya simptomatik dəstəyi artırır.
Palliativ yardımın rolu
Onkoloji xəstəliyin gec mərhələsində müalicənin məqsədi bəzən xəstəliyi tam aradan qaldırmaq deyil, pasiyentin vəziyyətini yüngülləşdirmək və gündəlik həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdır. Buna palliativ yardım deyilir. O, ağrının, nəfəs darlığının, şişkinliyin və digər ağır simptomların azaldılmasına yönəlir.
Yuxarı boş venanın stentlənməsi palliativ yardımın nümunələrindən biridir. Hətta ağır vəziyyətdə olan pasiyentdə belə, damarın mənfəzini açmaq yaşayış rahatlığını xeyli artıra, şişəleyhinə müalicəni davam etdirmək imkanı yarada bilər. Hər pasiyentin vəziyyəti fərdi olduğuna görə nəticəni əvvəlcədən vəd etmək olmaz.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- üz, boyun və ya qollarda şişkinlik yaranıbsa və ya artırsa;
- nəfəs darlığı, öskürək və ya udqunma çətinliyi bir neçə gün ərzində güclənirsə;
- onkoloji xəstəlik diaqnozu olan pasiyentdə boyun və döş qəfəsində genişlənmiş venalar görünməyə başlayıbsa;
- stentləmədən sonra şişkinlik qayıdırsa, giriş yerində şişkinlik, qızartı, irinli ifrazat və ya hərarət yaranırsa;
- nəfəs çatışmazlığı, huşun itməsi, qanlı öskürək olarsa, təcili tibbi yardım çağırın.
Şübhəli əlamətlər olduqda müayinədən keçmək üçün onkoloq, pulmonoloq və ya damar cərrahına müraciət etmək məsləhətdir.
Tez-tez Verilən Suallar
Xeyr. Ən çox rast gəlinən səbəb orta divararalığındakı şişlərdir, lakin sindrom venanın daxilində laxta, kateterlə bağlı dəyişikliklər və ya iltihabi çapıq prosesləri nəticəsində də yarana bilər. Səbəbi müayinələr müəyyən edir.
Yox. Stent venanın mənfəzini açır və simptomları azaldır, lakin şişin özünü aradan qaldırmır. Buna görə əsas xəstəliyin müalicəsi onkoloqun planı üzrə davam etməlidir.
Müdaxilə yerli anesteziya altında aparılır. Pasiyent adətən təzyiq və ya qısamüddətli narahatlıq hiss edir. Həyəcan varsa, həkimlə danışmaq və lazım olduqda sakitləşdirici vasitə barədə məsləhətləşmək olar.
Müddət pasiyentin vəziyyətindən asılıdır. Vəziyyət stabil olduqda pasiyent bəzən müdaxilədən sonrakı gün evə buraxıla bilər. Qərarı müalicə edən həkim verir.
Əsas xəstəliyin müalicəsi, qan laxtalanmasına nəzarət və müntəzəm müayinələr davam etdirilir. Dərman müalicəsinin sxemini və dozalarını yalnız həkim müəyyən edir.
Bəli, şiş böyüdükdə və ya stentin daxilində laxta yarandıqda şişkinlik və nəfəs darlığı yenidən yarana bilər. Bu halda gecikmədən həkimə müraciət etmək lazımdır.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün telefon nömrənizi təsdiqləyin.
Nömrənizə birdəfəlik SMS kodu göndəriləcək. Parol lazım deyil, şəxsi kabinetiniz avtomatik yaradılır.
Nömrəni təsdiqlə