Sümük şişləri həm xoşxassəli, həm də bədxassəli olur, və proqnoz onların növündən asılıdır. Məqalədə onların necə aşkarlandığı və müalicə imkanlarının nə olduğu izah olunur.
Sümük şişləri çıxılmaz vəziyyətdirmi? Ondan çıxış yolu varmı? Bir çox pasiyent üçün sual çox kəskin şəkildə yaranır: sümük şişi müalicə olunurmu?
Bu sualı verən insanlar diaqnozu hökm kimi qəbul edərək qorxu hissi keçirirlər. Sümüyün şiş transformasiyasına məruz qalması nisbətən nadir hallarda rast gəlinsə də, bu baş verdikdə hər bir pasiyent üçün vəziyyət çox ciddidir. Burada ən vacibi qorxu ilə deyil, düzgün və vaxtında müayinə ilə hərəkət etməkdir.
Müasir sümük onkologiyası vaxtında diaqnostika şəraitində müalicə imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Buna görə bu sahədə təcrübəli ixtisaslı mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.
Qeyd etmək lazımdır ki, insanın dayaq-hərəkət aparatında rast gəlinən və həyat üçün təhlükə yaratmayan xoşxassəli törəmələr xeyli çoxdur. Onların müalicəsi çox vaxt ciddi ağırlaşmalarla müşayiət olunmur. «Sümük şişi» anlayışına isə sümüklə yanaşı oynaqlar, bağlar, əzələlər, sümük iliyi və digər strukturlar da daxil olmaqla dayaq-hərəkət aparatının bütün onkoloji patologiyası aid edilir.
Sümük şişləri nədir və hansı növləri var
Sümük şişi sümük toxumasında hüceyrələrin nizamsız çoxalması nəticəsində yaranan törəmədir. Şişlər mənşəyinə və gedişinə görə iki əsas qrupa bölünür: xoşxassəli və bədxassəli. Bundan əlavə, başqa orqanlardan sümüyə yayılan ikincili (metastatik) zədələnmələr də mövcuddur.
| Növ | Xüsusiyyəti | Gedişi |
|---|---|---|
| Xoşxassəli şişlər və kistalar | Yavaş böyüyür, ətraf toxumalara hücum etmir | Bir çox hallarda cərrahi müalicə ilə yaxşı nəticə verir |
| Bədxassəli şişlər | Daha sürətli böyüyür, ətraf toxumalara yayıla bilər | Kompleks müalicə tələb edir |
| Metastatik zədələnmə | Başqa orqanın şişindən sümüyə yayılma | Əsas xəstəliyin müalicəsi ilə birgə aparılır |
Şişin növünü yalnız müayinə və morfoloji təhlil əsasında müəyyən etmək mümkündür.
Əsas əlamətlər
Sümük şişləri ilkin dövrdə heç bir əlamət verməyə bilər və təsadüfən rentgen müayinəsində aşkarlanır. Aşağıdakı şikayətlər müayinə üçün əsasdır:
- sümük və ya oynaq nahiyəsində davamlı, gecələr güclənən ağrı;
- ağrı olan nahiyədə şişkinlik və ya böyüyən ələ gələn törəmə;
- zədə olmadan baş verən sümük sınığı;
- hərəkət məhdudluğu və əzələ zəifliyi;
- səbəbsiz zəiflik, çəki itirilməsi və ya yüksək hərarət;
- uşaq və yeniyetmələrdə əzalarda davamlı ağrı və axsama.
Bu əlamətlərin çoxu başqa xəstəliklərdə də rast gəlinir, ona görə dəqiq diaqnozu həkim qoyur.
Sümük şişlərinin diaqnostikası
Şiş yarandıqda əsas simptom çox vaxt böyüyən şişin özünün olması və şiş zədələnməsi nahiyəsində ağrılardır. Diaqnostika pasiyentin həkim tərəfindən müayinəsindən, rentgen, KT, MRT kimi diaqnostik prosedurların, zərurət olduqda isə digər daha ixtisaslaşmış üsulların aparılmasından ibarətdir. Diaqnostik üçlüyün zirvəsi şişin morfoloji müayinəsidir ki, bu da ya biopsiya materialının öyrənilməsini, ya da şişin özünün, yəni onun preparatının (əməliyyat materialının) tədqiqini nəzərdə tutur.
Müayinə adətən aşağıdakı ardıcıllıqla aparılır:
- Həkim müayinəsi. Ortoped-onkoloq şikayətləri dinləyir, nahiyəni müayinə edir və xəstəlik tarixçəsi ilə tanış olur.
- Rentgenoqrafiya. Sümük təsvirində şişin yeri, ölçüsü və xarakteri ilkin qiymətləndirilir.
- KT və MRT. Şişin sərhədləri, yumşaq toxumalara yayılması və yaxınlıqdakı damar-sinir strukturları dəqiqləşdirilir.
- Əlavə müayinələr. Lazım olduqda sümüyün sintiqrafiyası, laborator analizlər və digər orqanların müayinəsi aparılır.
- Biopsiya. Şişdən nümunə götürülür və morfoloji müayinədən keçirilir. Biopsiya yalnız təcrübəli mütəxəssis tərəfindən və müalicə planı nəzərə alınaraq aparılmalıdır.
Sümük şişlərinin müalicəsi
Müalicə prinsipi şişin radikal və ablastik (yəni sağlam toxumalar hüdudunda) çıxarılmasından və sümüyün dəyişmiş seqmentinin və ya digər strukturun mümkün maksimum funksional qorunması ilə cərrahi ortopedik korreksiyasından ibarətdir. Cərrahi müalicənin əsas prinsipi maksimum orqanqoruyuculuqdur. Müalicə kompleksində əməliyyatdan sonrakı dövrdə reabilitasiya mütləq elementdir.
Sümüyün bədxassəli törəmələri nozoloji mənsubiyyətdən asılı olaraq kompleks seçmə yanaşma tələb edir və özünə yalnız cərrahi müdaxiləni deyil, həmçinin xüsusi sxem və protokollar üzrə aparılan kimyaterapiya və şüa müalicəsini də daxil edə bilər.
Cərrahi müalicə və orqanqoruyucu yanaşma
Cərrahi müalicənin əsas məqsədi şişi sağlam toxumalar hüdudunda çıxarmaq və eyni zamanda əzanın funksiyasını mümkün qədər qorumaqdır. Müasir sümük onkologiyasında orqanqoruyucu əməliyyatlar üstünlük təşkil edir. Bu əməliyyatlarda şişin götürülməsindən sonra sümük defekti sümük transplantatı, xüsusi implant və ya digər ortopedik konstruksiyalarla bərpa edilir.
Əməliyyat üsulunu şişin növü, ölçüsü, yerləşməsi, pasiyentin yaşı və ümumi vəziyyəti müəyyən edir. Xoşxassəli kistalarda bəzən kürətaj və sümük defektinin doldurulması kifayət edir. Bədxassəli şişlərdə isə cərrahi müdaxilə kimyaterapiya və şüa müalicəsi ilə birləşdirilə bilər. Qərar çoxprofilli həkim komandası, yəni onkoloq, ortoped, radioloq və patoloq tərəfindən birgə verilir.
Əməliyyatdan sonra reabilitasiya
Reabilitasiya müalicənin ayrılmaz hissəsidir və funksiyanın bərpasında mühüm rol oynayır. Ümumi gedişat belə ola bilər:
- İlk günlərAğrı nəzarət altına alınır, yara baxımı aparılır, həkimin icazəsi ilə yüngül hərəkətlərə başlanır.
- İlk həftələrReabilitasiya mütəxəssisinin nəzarəti ilə əzələləri möhkəmləndirən məşqlər və oynaqda hərəkət həcminin bərpası həyata keçirilir. Yükləmə rejimi həkim tərəfindən müəyyən edilir.
- Bir neçə ay ərzindəGündəlik fəaliyyətə mərhələli qayıdış, nəzarət rentgen və KT müayinələri aparılır.
- Uzunmüddətli müşahidəMüalicədən sonra da müntəzəm nəzarət müayinələri tövsiyə olunur ki, residiv vaxtında aşkarlansın.
Xoşxassəli törəmələrə münasibət
Sümükdə aşkarlanan törəmələrin böyük hissəsi xoşxassəlidir və həyat üçün təhlükə yaratmır. Bəzən belə törəmələr heç bir müalicə tələb etmir və yalnız dövri müşahidə ilə izlənilir. Başqa hallarda ağrı, sınıq təhlükəsi, böyümə və ya qonşu strukturlara təzyiq olduqda cərrahi müalicə məsləhət görülür.
Xoşxassəli şişin növünü müəyyən etmədən nəticə çıxarmaq olmaz. Bəzi xoşxassəli törəmələr zaman keçdikcə dəyişə bilər, buna görə müşahidə planını həkim müəyyən edir. Özbaşına müalicə, xalq vasitələri və ya fiziki prosedurlar şişin gedişini ağırlaşdıra bilər.
Mümkün ağırlaşmalar və risklər
Sümük şişlərinin müalicəsi zamanı ağırlaşmalar şişin növündən, ölçüsündən və əməliyyatın həcmindən asılıdır. Mümkün risklərə aşağıdakılar aiddir:
- əməliyyat nahiyəsində infeksiya və yaranın gec sağalması;
- sümük sınığı və implantın qeyri-sabitliyi;
- oynaqda hərəkət məhdudluğu və əzələ zəifliyi;
- şişin təkrar yaranması (residiv);
- kimyaterapiya və şüa müalicəsinin yan təsirləri.
Vaxtında müraciət, düzgün planlaşdırma və reabilitasiya proqramına əməl etmək riskləri azaltmağa kömək edir.
Müayinəyə necə hazırlaşmaq olar
Sümük şişi şübhəsi ilə müraciət edərkən aşağıdakı hazırlıq müayinənin daha səmərəli keçməsinə kömək edir:
- ağrının nə vaxt başladığını, hansı vəziyyətdə güclənib-azaldığını və gecələr olub-olmadığını qeyd edin;
- əvvəl aparılmış rentgen, KT, MRT təsvirlərini və rəylərini özünüzlə götürün;
- keçirdiyiniz xəstəliklər, əməliyyatlar və qəbul etdiyiniz dərmanlar barədə siyahı hazırlayın;
- ailədə şiş xəstəliyi olub-olmadığını dəqiqləşdirin;
- MRT müayinəsindən əvvəl bədəndə metal implant və ya ürək stimulyatoru barədə həkimə məlumat verin;
- müayinə nəticələrini həkimin izahı olmadan şərh etməyin.
Sümük sağlamlığını qorumaq üçün ümumi tövsiyələr
Sümük şişlərinin qarşısını almaq üçün xüsusi üsul yoxdur, lakin sümük və oynaqların sağlamlığını qorumaq ümumi sağlamlıq üçün faydalıdır. Müntəzəm fiziki aktivlik, balanslaşdırılmış qidalanma, kifayət qədər kalsium və D vitamini qəbulu sümük toxumasının möhkəmliyini dəstəkləyir. Siqaretdən və alkoqoldan çəkinmək də vacibdir.
Əsas qayda şikayətləri laqeyd qarşılamamaqdır. Sümükdə və ya oynaqda davamlı ağrı, şişkinlik və hərəkət məhdudluğu olduqda gözləmədən həkimə müraciət etmək müalicənin uğurunu xeyli artırır. Zədədən sonra uzun müddət keçməyən ağrı da müayinə tələb edir.
Kimə diqqət artırılmalıdır
Bəzi pasiyent qruplarında sümük şişlərinə qarşı xüsusi diqqət göstərmək lazımdır. Onların şikayətlərini gecikmədən müayinə etmək vacibdir:
Qeyd
- uşaq və yeniyetmələrdə əzalarda davamlı ağrı və şişkinlik;
- ailədə sümük və ya digər şiş xəstəlikləri olan insanlarda ağrı;
- əvvəllər şiş xəstəliyi keçirmiş pasiyentlərdə yeni sümük ağrısı;
- yaşlılarda gecə ağrıları və səbəbsiz sınıqlar;
- əvvəlki müayinədə sümük dəyişikliyi aşkarlanmış, lakin müşahidədən kənarda qalmış insanlar.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Sümük və oynaq ağrısını uzun müddət gözləmək olmaz. Aşağıdakı hallarda ortopedə və ya onkoloqa gecikmədən müraciət edin:
Həkimə müraciət edin
- ağrı bir neçə həftə keçmirsə və gecələr güclənirsə;
- sümük və ya yumşaq toxuma nahiyəsində böyüyən törəmə hiss olunursa;
- zədə olmadan sınıq baş veribsə;
- səbəbsiz zəiflik, çəki itirilməsi və hərarət müşahidə olunursa;
- müayinədə sümükdə dəyişiklik aşkarlanıbsa və həkim tərəfindən qiymətləndirilməyibsə.
Tez-tez Verilən Suallar
İlk mərhələdə ortopedə və ya travmatoloqa müraciət etmək olar. Şiş şübhəsi təsdiqlənərsə, pasiyent sümük və yumşaq toxuma şişləri ilə məşğul olan ortoped-onkoloqa yönləndirilir. Müayinə və müalicə planı çoxprofilli komanda tərəfindən müəyyən edilir.
Xeyr. Sümük törəmələrinin xeyli hissəsi xoşxassəlidir. Lakin növünü yalnız müayinə və morfoloji təhlil müəyyən edə bilər.
Biopsiya düzgün planlaşdırıldıqda və təcrübəli mütəxəssis tərəfindən aparıldıqda diaqnozun dəqiqləşdirilməsi üçün vacib və təhlükəsiz müayinədir. Onu müalicə aparacaq mərkəzdə etmək məsləhətdir.
Müasir orqanqoruyucu cərrahiyyə bir çox hallarda əzanın qorunmasına imkan verir. Qərar şişin növündən və yayılmasından asılıdır və onu həkim komandası verir.
Bəli. Bəzi törəmələr uzun müddət ağrı vermir və təsadüfən rentgen və ya tomoqrafiya zamanı aşkar edilir.
Nəzarət müayinələri şişin təkrar yaranmasını, implantın vəziyyətini və funksiyanın bərpasını qiymətləndirməyə imkan verir. Müşahidə cədvəlini həkim müəyyən edir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.