Onixomikozun müalicəsinə müasir yanaşmalar

Onixomikoz dermatofit, maya və ya kif göbələkləri tərəfindən törədilir. Göbələklər dırnaq lövhəsinin keratinində və dırnaq yatağında çoxalır, nəticədə dırnaq rəngini, qalınlığını və quruluşunu dəyişir. Xəstəlik zamanla dırnağı deformasiya edir və estetik narahatlıqla yanaşı, ağrı və gəzintidə çətinlik yarada bilər.

Yoluxma yoluxmuş səthlərdə ayaqyalın gəzərkən (hamamlarda, hovuzlarda, idman zallarında və s.), həmçinin özgə ayaqqabısından və geyimindən istifadə edərkən, xəstələrlə sıx təmasda, məsələn ailədə baş verir. Xəstəlik kişilərdə qadınlara nisbətən tez-tez rast gəlinir, uşaqlarda isə böyüklərə nisbətən xeyli nadirdir.

Bütün insanlar göbələklə təmasda olsa da, hamıda xəstəlik inkişaf etmir. Aşağıdakı amillər onixomikoz riskini artırır:

• anadangəlmə meyillilik;
• yaşlı yaş;
• şəkərli diabet və ürək-damar sisteminin xəstəlikləri;
• immunitetin zəifləməsi (xəstəlik və ya dərman səbəbindən);
• artmış tərləmə (hiperhidroz);
• dırnaq travmaları;
• əl və ayaqların dərisinin göbələk xəstəlikləri və digər lokalizasiyalı dermatomikozlar.

Bu amillərdən bir neçəsi birləşdikdə xəstəliyin gedişi ağırlaşa və müalicə uzana bilər.

• dırnaq lövhəsinin qalınlaşması və ya nazikləşməsi, lakin lövhənin qalınlığı dəyişmədən də ola bilər.
• dırnaq lövhəsinin rənginin tam və ya qismən sarıdan çirkli-sarıya qədər dəyişməsi.
• sərbəst kənar kəsilmiş kimi ola, ovxalana bilər.
• dırnaq lövhəsinin altında buynuzlaşmış buynuz lövhəciklərinin toplanması ola bilər.

Əlamətlər tədricən inkişaf edir. Əvvəlcə dırnağın kənarında və ya ucunda ağ, sarı və ya qəhvəyi ləkə görünə bilər, sonra dəyişiklik bütün lövhəyə yayılır. Bəzən dırnaqda xoşagəlməz qoxu, ayaqqabı geyərkən ağrı və ətraf dəridə qaşınma müşahidə olunur.

Dırnağın görünüşü başqa səbəblərdən də dəyişə bilər: travma, psoriaz, ekzema, dərman təsiri, vitamin və mineral çatışmazlığı və ya dar ayaqqabı. Ona görə yalnız görünüşə əsasən müalicəyə başlamaq düzgün deyil. Dəqiq diaqnoz üçün həkim dırnaqdan nümunə götürüb mikroskopiya və ya əkmə ilə göbələyin olub-olmadığını yoxlayır.

Müalicəyə sistem və xarici göbələkəleyhinə preparatların tətbiqi, həmçinin aparat emalı (təmizləmə) daxildir. Təmizləmə xarici göbələkəleyhinə preparatların tətbiqinin effektivliyini artırır.

Bu, adətən ağrısız prosedurdur, ona daxildir: zədələnmiş dırnaq lövhələrinin, daban dərisindəki çatların, pəncələrin hiperkeratozunun (göbələk infeksiyası ilə zədələnmiş) təmizlənməsi. Bu metod həm şəkərli diabetli xəstələrlə (diabetik pəncə), həm də onkopatologiyalı xəstələrlə işləməyə imkan verir. Bu emalın üstünlükləri bunlardır: göbələk patologiyasının (onixomikoz) sistem və yerli müalicəsinin effektivliyinin artırılması, bu zaman dırnaq yatağı və dırnağın kökü qorunur ki, bu da dırnaq lövhələrinin cərrahi yolla götürülməsindən fərqli olaraq dırnağın tez bərpasına kömək edir, həmçinin pasiyentin həyat keyfiyyətinin artması, onun aktivliyinin və əmək qabiliyyətinin qorunması kimi az əhəmiyyətli olmayan üstünlük. Onixomikozların müalicəsini dermatoveneroloq həkim çox vaxt podoloq mütəxəssislə paralel aparır, o, zədələnmiş dırnaq lövhələrinin mexaniki təmizlənməsini və PAKT fotodinamik terapiya prosedurlarını həyata keçirir.

Müalicənin müddəti dırnağın böyümə sürətindən asılıdır: ayaq dırnağı yavaş böyüdüyü üçün sağalma aylarla davam edə bilər. Dəyişmiş hissə tamamilə yenisi ilə əvəz olunana qədər müalicəni dayandırmaq olmaz. Preparatların seçimi və dozası fərdi olaraq həkim tərəfindən müəyyən edilir; özbaşına dərman qəbulu və ya yerli məlhəmlərin təsadüfi istifadəsi arzuolunmazdır.

1. Müayinə. Dermatoveneroloq baxış keçirir, nümunə götürür və göbələyin olduğunu təsdiqləyir.
2. Aparat emalı. Podoloq zədələnmiş dırnaq lövhəsini mexaniki olaraq nazikləşdirir və təmizləyir, bu da xarici vasitələrin dərinə nüfuzunu asanlaşdırır.
3. Xarici müalicə. Göbələyəqarşı məhlul, lak və ya krem həkimin göstərdiyi qaydada tətbiq edilir.
4. Sistem müalicəsi. Geniş zədələnmə olduqda həkim ağız vasitəsilə qəbul olunan göbələyəqarşı preparatlar təyin edə bilər. Qaraciyər və digər xəstəliklər nəzərə alınır.
5. Nəzarət. Müalicə dövründə dırnağın böyüməsi izlənir, lazım olsa plan dəyişdirilir.

Müalicənin nəticəsini qorumaq və təkrar yoluxmanın qarşısını almaq üçün gündəlik gigiyena qaydaları vacibdir:

• hamam, hovuz, sauna və idman zalında ayaqyalın gəzməmək, şəxsi şlyopka istifadə etmək;
• ayaqları yuduqdan sonra, xüsusən barmaqarası, yaxşıca qurulamaq;
• təbii materialdan hazırlanmış, nəfəs alan corab və ayaqqabı seçmək;
• ayaqqabını müntəzəm qurutmaq və lazım olduqda dezinfeksiya etmək;
• dırnaq alətlərini şəxsi saxlamaq və tez-tez dezinfeksiya etmək;
• başqasının ayaqqabı, corab və dırnaq alətlərindən istifadə etməmək;
• ayaq dərisində çat və göbələk əlamətləri olarsa, vaxtında müalicə etmək.

Göbələyin dırnağa daxil olma yoluna görə klinik formalar fərqlənir. Ən çox rast gəlinən formada göbələk dırnağın sərbəst kənarından və ya yan tərəfindən başlayır, dırnaq qalınlaşır, sarımtıl rəng alır və dırnaq yatağından qopur. Başqa formada zədələnmə dırnağın səthindən başlayır və ağ, narın ləkələr kimi görünür. Dırnağın kökü, yəni dırnaq qatı tərəfdən başlayan forma daha çox immunitet zəifliyi olan şəxslərdə müşahidə edilir. Proses irəlilədikdə dırnaq tamamilə dağıla və deformasiya ola bilər. Formanın düzgün müəyyən edilməsi müalicə taktikasının seçilməsinə kömək edir.

Aparat emalı dırnaq lövhəsinin qalınlaşmış hissəsini ağrısız şəkildə nazikləşdirir və xarici preparatların təsirini artırır. Bəzi mərkəzlərdə bu prosedura fotodinamik terapiya əlavə edilir: dırnağa xüsusi həssaslaşdırıcı maddə tətbiq olunur və işıqla fəallaşdırılır, bu da göbələk hüceyrələrinə təsir göstərə bilər. Belə üsulların məqsədi yan təsirləri azaltmaq və dırnaq yatağını qorumaqdır. Hər bir üsulun göstərişi fərdi qiymətləndirilir və nəticə üçün zəmanət verilmir.

Onixomikozun müalicəsi səbirli yanaşma tələb edir. Aşağıdakı səhvlər nəticəni pisləşdirə və xəstəliyin təkrarlanmasına gətirib çıxara bilər:

• görünən dəyişiklik azalan kimi müalicəni vaxtından əvvəl dayandırmaq;
• diaqnozu təsdiqləmədən xalq vasitələrinə və ya təsadüfi preparatlara müraciət etmək;
• yalnız dırnağı müalicə edib ayaqqabını və corabı dezinfeksiya etməmək;
• dırnağı özbaşına kəsib kəskin alətlə dərini zədələmək;
• ailə üzvlərini yoxlatmamaq;
• həkimin təyin etdiyi nəzarət baxışlarına gəlməmək.

Uşaqlarda dırnaq göbələyi nisbətən nadir rast gəlinir, lakin ailədə xəstə varsa və ya hovuz kimi ictimai yerlər tez-tez ziyarət edilirsə, yoluxma ehtimalı artır. Uşaqlarda dırnaq dəyişikliyi başqa səbəblərdən də ola bildiyi üçün həkim müayinəsi vacibdir. Yaşlı insanlarda isə qan dövranının zəifləməsi, dırnaq qalınlaşması və yanaşı xəstəliklər müalicəni çətinləşdirir. Belə pasiyentlərdə dərman seçimi qaraciyər və böyrək funksiyası, qəbul edilən digər dərmanlarla uyğunluq nəzərə alınaraq aparılır.