Ürək çatışmazlığı zamanı ürək orqanizmi lazımi qanla təmin edə bilmir. Məqalədə vəziyyətin nədən inkişaf etdiyi, hansı əlamətlərlə üzə çıxdığı və müalicənin necə qurulduğu danışılır.
Ürək çatışmazlığı ürəyin orqanizmin ehtiyacı qədər qanı nasos kimi vura bilməməsi vəziyyətidir. Bu müstəqil xəstəlikdən çox, ürək əzələsini zədələyən və ya ürəyin işini çətinləşdirən müxtəlif xəstəliklərin nəticəsidir. Ən çox rast gəlinən səbəblər ürəyin işemik xəstəliyi, yüksək qan təzyiqi, ürək qüsurları, miokardit, kardiomiopatiyalar, ağciyər xəstəlikləri və alkoqolun ürək əzələsinə zərərli təsiridir.
Ürək çatışmazlığı kəskin və xroniki ola bilər. Kəskin forma qəfil başlayır, xroniki forma isə aylar və illər ərzində tədricən inkişaf edir. Bəzən xroniki xəstəlik fonunda kəskin pisləşmə də baş verir.
Ürək çatışmazlığı necə inkişaf edir
Ürək zəiflədikdə orqanlara az qan çatır və orqanizm bu çatışmazlığı kompensasiya etməyə çalışır. Ürək döyüntüsü sürətlənir, damarların müqaviməti dəyişir, böyrəklər suyu və duzu bədəndə saxlamağa başlayır, ürək kameraları isə qalınlaşır və genişlənir. Qısa müddətdə bu reaksiyalar kömək edir, lakin uzun müddət davam etdikdə ürəyə əlavə yük düşür və vəziyyəti daha da pisləşdirir.
Nəticədə qan dövranının bəzi hissələrində qan durğunluğu yaranır. Qan ağciyərlərdə durğunlaşdıqda təngnəfəslik, venalarda və daxili orqanlarda durğunlaşdıqda isə ödemlər və qaraciyərin böyüməsi meydana çıxır. Simptomların xarakteri ürəyin hansı hissəsinin daha çox zəifləməsindən asılıdır, buna görə də eyni diaqnozlu xəstələrdə şikayətlər fərqli ola bilər.
Diqqət!
Ürək çatışmazlığı tədricən irəliləyən vəziyyətdir, lakin vaxtında müayinə və müntəzəm müalicə ilə onun gedişini xeyli yavaşıtmaq və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq mümkündür.
Əsas əlamətlər
Ürək çatışmazlığının əlamətləri ilkin mərhələdə zəif ola bilər və çox vaxt yaşa və ya yorğunluğa aid edilir. Aşağıdakı şikayətlər diqqət tələb edir:
- fiziki yük zamanı, sonra isə sakitlikdə təngnəfəslik;
- uzanan zaman nəfəs çatışmazlığı, yastığı hündür qoymaq ehtiyacı və gecə boğulma tutmaları;
- ayaqlarda, topuqlarda və axşam saatlarında artan şişkinlik;
- tez yorulma və gücsüzlük;
- ürəkdöyünmə və nizamsız nəbz;
- quru öskürək, xüsusən gecələr;
- qarın şişkinliyi, iştahanın azalması və çəkinin qəfil artması;
- dodaqların və barmaq ucların göyərməsi.
Bu əlamətlərin bir neçəsi birlikdə müşahidə olunursa, kardioloqa müraciət etmək lazımdır. Yalnız şikayətlərə əsasən diaqnoz qoymaq düzgün deyil, çünki oxşar əlamətlər ağciyər, böyrək və qaraciyər xəstəliklərində də ola bilər.
Ürək çatışmazlığının klinik formaları
Ürəyin hansı hissəsinin daha çox zədələnməsindən asılı olaraq bir neçə forma ayırd edilir. Onlar çox vaxt bir-biri ilə qarışıq şəkildə rast gəlinir.
Sol mədəcik çatışmazlığı
- mitral qüsurlar, ürəyin işemik xəstəliyi və yüksək təzyiq zamanı olur;
- ağciyərlərdə durğunluq yaradır;
- təngnəfəslik, öskürək, ağır hallarda ürək astması və ağciyər ödemi ilə özünü göstərir;
- atım azaldıqda başgicəllənmə və huşun itməsi ola bilər.
Sağ mədəcik çatışmazlığı
- çox vaxt sol tərəfin çatışmazlığına və ya xroniki ağciyər xəstəliklərinə qoşulur;
- boyun venalarının qabarması, ayaqlarda ödem, qaraciyərin böyüməsi ilə təzahür edir;
- dəri və selikli qişaların göyərməsi müşahidə oluna bilər;
- qarında və döş qəfəsində maye yığıla bilər.
Uzun müddət davam edən ağır halda orqanizm tükənir, çəki itkisi və toxumalarda distrofik dəyişikliklər yaranır. Bu forma ürək çatışmazlığının son mərhələsini göstərir və yalnız mütəxəssis nəzarətində müalicə edilir.
Bəzi hallarda ürək çatışmazlığı doğuşdan olan qüsurlar, ağciyər ürəyi, qalxanabənzər vəzin artıq işləməsi, anemiya, qaraciyər sirrozu və ya ritm pozğunluqları fonunda yaranır. Belə hallarda əsas səbəbin müalicəsi müalicənin mərkəzində durur.
Xəstəliyin mərhələləri
Ürək çatışmazlığının gedişi mərhələlərlə qiymətləndirilir. Həkim mərhələni şikayətlərə, müayinə nəticələrinə və ödemlərin, ağciyər durğunluğunun, qaraciyər böyüməsinin olub-olmamasına əsasən müəyyən edir. Ümumi yanaşma belədir:
- I mərhələŞikayətlər yalnız orta və ya daha ağır fiziki yük zamanı meydana çıxır. Sakitlikdə vəziyyət normal görünür.
- II mərhələCüzi yüklər zamanı da təngnəfəslik və yorğunluq yaranır. Uzanan zaman nəfəs çətinləşə, ödemlər və qaraciyər böyüməsi təkrarlana bilər. Daha ağır alt mərhələdə ödemlər daimi olur, ürək astması tutmaları təkrarlanır və ürək kameraları böyüyür.
- III mərhələMinimal yükdə və ya sakitlikdə ağır şikayətlər, tez-tez ürək astması epizodları və orqanlarda dəyişikliklər müşahidə olunur. Bu terminal mərhələdir.
Daha ağır mərhələnin hətta bir kifayət qədər aydın əlaməti olarsa, mərhələ həmin əlamətə görə müəyyən edilir. Klinik mənzərə müayinə nəticələrindən daha vacibdir. Müayinə göstəriciləri bəzən normaya yaxın görünə bilər, buna görə də təkcə analizə baxmaq yanıltıcıdır. Qan təzyiqi də ağır halda uzun müddət normal hüdudlarda qala bilər.
Funksional siniflər
Həyat keyfiyyətinə təsir göstərən əsas şikayətlər beynəlxalq təcrübədə qəbul edilmiş Nyu-York Kardioloji Assosiasiyasının funksional siniflərinə görə qiymətləndirilir. Əsas meyar fiziki yükə dözümlülükdür: təngnəfəslik, ürəkdöyünmə, yorğunluq və ya ürək nahiyəsində ağrı hansı yük zamanı yaranır.
| Sinif | Hansı yükdə şikayət yaranır |
|---|---|
| I | Adi yükdən yüksək yük zamanı, məsələn, sürətli yeriş və ya yoxuşa qalxma zamanı |
| II | Gündəlik orta yük zamanı, yaşıdlarla eyni sürətlə yeriyərkən |
| III | Adi yükdən xeyli az yükdə, düz yerdə adi tempdə yeriyərkən və ya bir mərtəbəyə yavaş qalxarkən |
| IV | Minimal yükdə, geyinərkən, otaqda bir neçə addım atarkən və ya sakitlikdə |
Fiziki yükə dözümlülüyü dəqiqləşdirmək üçün bəzən veloergometr və ya tredmil testi aparılır. Ürək işemiyasının kəskin forması, aortanın ciddi daralması, yüksək təzyiq və ağır ürək çatışmazlığı zamanı belə yük sınaqları əks-göstərişdir. Qərarı həkim verir.
Müayinə və diaqnostika
Ürək çatışmazlığını təsdiq etmək və səbəbini tapmaq üçün müayinə mərhələli aparılır. Diaqnozda ürək çatışmazlığının forması, mərhələsi və əsas təzahürləri göstərilməlidir. Bunlara ritm pozğunluğu, ürək astması, ağciyər ödemi, qaraciyər böyüməsi, qarında və ürək qişasında maye, ümumi ödem və ürək kameralarının genişlənməsi aid ola bilər.
- Həkim müayinəsi. Şikayətlər, xəstəlik tarixi, ödemlər, nəbz, təzyiq, ağciyər və ürək səsləri qiymətləndirilir.
- EKQ və exokardioqrafiya. Ritm pozğunluğu, ürək kameralarının ölçüsü və ürəyin nasos funksiyası göstərilir.
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası. Ağciyərlərdə durğunluq və ürəyin ölçüsü haqqında məlumat verir.
- Laborator analizlər. Qanın ümumi analizi, böyrək və qaraciyər göstəriciləri, qalxanabənzər vəzi hormonları, ürək çatışmazlığı markerləri həkimin göstərişi ilə təyin edilir.
- Digər xəstəliklərin istisna edilməsi. Təngnəfəslik və ödemlər ağciyər xəstəliyi, böyrək və ya qaraciyər çatışmazlığı, anemiya və ya qalxanabənzər vəzi pozğunluqları ilə də ola bilər. Nevrotik reaksiyalar da oxşar şikayətlər verə bilər.
Müalicənin əsas prinsipləri
Müalicə ürək çatışmazlığının səbəbini aradan qaldırmağa, simptomları azaltmağa və xəstəliyin irəliləməsini yavaşıtmağa yönəlib. Müalicə planı fərdi qurulur və müntəzəm izlənir.
- əsas xəstəliyin müalicəsi: işemiya, yüksək təzyiq, ürək qüsuru, ritm pozğunluğu;
- həkimin təyin etdiyi dərmanların müntəzəm qəbulu, bəzi hallarda ödemlərin azaldılması üçün sidikqovucu vasitələr;
- duzun və mayenin həkimin tövsiyə etdiyi qaydada məhdudlaşdırılması;
- hər gün çəkinin ölçülməsi və qəfil artımın qeyd edilməsi;
- siqaretdən və spirtli içkilərdən imtina;
- fiziki fəallığın həkimlə razılaşdırılmış səviyyədə saxlanması;
- soyuqdəymə və digər müşayiət edən xəstəliklərin vaxtında müalicəsi.
Dərmanların növünü və dozasını yalnız həkim müəyyən edir. Özbaşına dərmanın dayandırılması və ya doza dəyişdirilməsi vəziyyəti kəskin pisləşdirə bilər. Bəzi ağır hallarda cərrahi müalicə, qurğuların implantasiyası və ya klapanların əməliyyatı müzakirə edilə bilər.
Profilaktika və nə vaxt təcili müraciət etməli
Ürək çatışmazlığının profilaktikası ilk növbədə onu yaradan xəstəliklərin vaxtında müalicəsinə əsaslanır. Yüksək qan təzyiqinə nəzarət, xolesterinin idarə olunması, siqaretdən imtina, çəkinin normada saxlanması, spirtdən uzaq durmaq və müntəzəm həkim yoxlaması riski azaldır. Ürək çatışmazlığı artıq olanlarda sistemli düzgün müalicə, müşayiət edən xəstəliklərin qarşısının alınması və iş rejiminin tənzimlənməsi xəstəliyin irəliləməsini ləngidir.
Təcili yardım çağırın
- sakitlikdə qəfil güclü təngnəfəslik və ya boğulma;
- çəhrayı köpüklü bəlğəm və öskürək;
- huşun itməsi və ya dərin zəiflik;
- ürək nahiyəsində güclü ağrı;
- bir neçə gündə sürətlə artan ödem və çəki artımı.
Əlaqəli Xəstəliklər
Ürək çatışmazlığı
Ürək çatışmazlığı ürəyin orqanizmin metabolik ehtiyaclarını ödəmək üçün kifayət qədər qan vurmaq qabiliyyətinin pozulduğu klinik sindromdur. Nəfəs darlığı,…
İstiqamət: Kardiologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Çox vaxt xroniki ürək çatışmazlığı tam aradan qalxmır, lakin düzgün müalicə ilə simptomlar xeyli azalır, həyat keyfiyyəti yaxşılaşır və xəstəliyin irəliləməsi yavaşıyır. Səbəb vaxtında aradan qaldırılarsa, vəziyyət əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşa bilər.
Xeyr. Ödemlər böyrək, qaraciyər, damar və ya hormonal xəstəliklərdə də ola bilər. Səbəbi müəyyən etmək üçün həkim müayinəsi və lazımi analizlər lazımdır.
Əksər hallarda həkim ağırlığa uyğun yüngül və müntəzəm fiziki fəallığı məsləhət görür. Lakin kəskin dövrdə və ya ağır formalarda yük məhdudlaşdırılır. Yükün həcmi fərdi qaydada həkimlə razılaşdırılmalıdır.
Bu, xəstəliyin mərhələsinə, ödemlərin olmasına və qəbul edilən dərmanlara görə fərdi müəyyən edilir. Həkim lazım gəldikdə duzu və mayeni məhdudlaşdırmağı məsləhət görür, buna görə rəqəmləri özbaşına seçmək düzgün deyil.
İlk növbədə kardioloqa. Səbəbdən asılı olaraq həkim ürək cərrahı, pulmonoloq, endokrinoloq və ya nefroloqun məsləhətini də tövsiyə edə bilər.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.