Teleangioektaziya

Dəri səthinə yaxın yerləşən çox nazik damarlar normalda gözlə seçilmir. Divarın zəifləməsi, təzyiqin artması və ya damar tonusunun pozulması nəticəsində bu damarlar genişlənir və dəridə qırmızı, bənövşəyi və ya göy xətlər, budaqlar və ya nöqtələr şəklində görünür. Bu dəyişikliklər tək və ya qrup şəklində ola bilər.

Ayaqlarda teleangioektaziya çox vaxt venoz sistemin vəziyyəti ilə əlaqədardır və varikoz xəstəliyinin ilk görünən əlaməti ola bilər. Üzdə isə rozasea, günəşə həddindən artıq məruz qalma və dəri qulluğu ilə bağlı amillər səbəb ola bilər.

Teleangioektaziyanın təsnifatı onun görünüşünə və damar mənşəyinə əsaslanır. Əsas növlər və ümumi xüsusiyyətlər aşağıdakı kimidir.

Yaranma səbəbləri arasında bunlar var:

• irsi meyl və damar divarının zəifliyi;
• hormonal dəyişikliklər: hamiləlik, menopauza, hormonal kontraseptivlərin və digər hormonal dərmanların qəbulu;
• uzun müddət ayaq üstə dayanmaq və ya oturmaq, aşağı ətraf venalarının varikoz xəstəliyi;
• artıq çəki və hərəkətsizlik;
• günəşə və ya sauna, hamamın həddindən artıq qızdırılmasına məruz qalma;
• dəri xəstəlikləri, o cümlədən rozasea;
• qaraciyər xəstəlikləri və bəzi sistem xəstəlikləri.

Teleangioektaziyaların müayinəsi damar cərrahı və ya flebologun baxışı ilə başlayır. Həkim şikayətləri soruşur, ayaqların vəziyyətini qiymətləndirir və ümumi riskləri müəyyənləşdirir. Müayinə mərhələləri:

1. Şikayətlərin yığılması. Ağırlıq, ağrı, şişkinlik, gecələr əzələ spazmları və kosmetik problemlər dəqiqləşdirilir.
2. Xarici baxış. Teleangioektaziyaların növü, yeri və sayı qiymətləndirilir.
3. Ultrasəs müayinəsi. Venaların ultrasəs ilə müayinəsi (dupleks skanlama) dərin və səthi venaların vəziyyətini, qanın axışını göstərir.
4. Digər müayinələr. Zərurət olduqda hormonal və laborator müayinələr təyin olunur.
5. Müalicə planı. Aşkarlanan problemlərə uyğun üsul seçilir.

Ultrasəs müayinəsi vacibdir, çünki xarici ulduzcuqlar bəzən gizli venoz çatışmazlığın əlamətidir və yalnız kosmetik müalicə kifayət etmir.

Ayaqlarda teleangioektaziyanın müalicəsinin əsas üsulu mikroskleroterapiyadır. Bu üsul uzun illərdir aşağı ətraf venalarının müalicəsində istifadə olunan skleroterapiyanın incə damarlar üçün uyğunlaşdırılmış formasıdır. Xüsusi preparat (flebosklerozant) çox incə iynə ilə damar ulduzcuğunun içərisinə yeridilir.

Preparat damar divarına təsir edərək venanın mənfəzini bağlayır. Damar tədricən nazik birləşdirici toxuma zolağına çevrilir və çox hallarda orqanizm tərəfindən sorulur. Preparatın növü və qatılığı damarın ölçüsünə uyğun seçilir. Dozanı yalnız həkim təyin edir.

Mikroskleroterapiyadan sonra elastik kompressiya tətbiq olunur, yəni nahiyə elastik bint və ya xüsusi corabla sarınır. Kompressiyanın müddətini həkim müəyyən edir. Bu üsul ambulator şəraitdə aparılır, ümumi anesteziya tələb etmir və prosedurdan sonra pasiyent evə qayıda bilər.

Üzdəki teleangioektaziyalar üçün lazer və ya intensiv impulslu işıq kimi üsullar tətbiq oluna bilər. Seçim damarın növündən, ölçüsündən və dərinin vəziyyətindən asılıdır.

Mikroskleroterapiya prosedurunun ümumi gedişi aşağıdakı kimidir:

1. Hazırlıq. Həkim müalicə ediləcək nahiyəni müəyyən edir, əks göstərişləri yoxlayır. Dəri antiseptik məhlulla işlənir.
2. İnyeksiyalar. İncə iynə ilə sklerozlaşdırıcı preparat damarlara yeridilir. Pasiyent yüngül sancı və yanma hiss edə bilər.
3. Kompressiya. Müalicə olunan nahiyədə elastik bint və ya kompression corab geyilir.
4. Gəzinti. Prosedurdan sonra qısa müddət gəzmək tövsiyə olunur ki, qan dövranı aktivləşsin.
5. Təkrar baxış. Həkim nəticəni qiymətləndirir, lazım olarsa, əlavə seanslar planlaşdırır.

Hər seansın müddəti müalicə olunan sahənin ölçüsündən asılıdır. Seansların sayı fərdidir.

Mikroskleroterapiya əməliyyat sayılmır və əmək qabiliyyətini adətən məhdudlaşdırmır. Bərpa dövrünün ümumi gedişi:

• Prosedurdan dərhal sonraİnyeksiya yerlərində qızartı, yüngül şişkinlik və qaşınma ola bilər.
• İlk günlərKompressiya tətbiq edilir, gündəlik gəzinti məsləhətdir. Ağır fiziki yük, sauna və isti hamamdan çəkinmək lazımdır.
• Bir neçə həftəMüalicə olunmuş damarlar tədricən solur. Bəzən müvəqqəti qəhvəyi iz qala bilər.
• Sonrakı aylarNəticə qiymətləndirilir. Qalan və ya yeni yaranan damarlar üçün əlavə seans lazım ola bilər.

Skleroterapiyadan sonra ayaqlarda qan dövranına təsir etməyən, lakin kosmetik narahatlıq yaradan xırda damarlar qala bilər. Bu normal haldır və əlavə seansla həll oluna bilər.

Mikroskleroterapiya təhlükəsiz hesab olunsa da, aşağıdakı yan təsirlər mümkündür:

• inyeksiya yerlərində göyərmə, qızartı və ağrı;
• müalicə olunan damar boyunca müvəqqəti qəhvəyi piqment ləkəsi;
• yeni xırda damarların yaranması (matting);
• nadir hallarda dəridə yara və ya nekroz;
• çox nadir hallarda allergik reaksiya, səthi tromboflebit.

Riski azaltmaq üçün proseduru yalnız təcrübəli həkimə etdirmək və kompressiya tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir.

Teleangioektaziyanın tamamilə qarşısını almaq mümkün olmasa da, bir sıra tədbirlər risk və təkrarlanma ehtimalını azalda bilər:

• uzun müddət ayaq üstə dayanmaqdan və ya oturmaqdan çəkinin, vaxtaşırı vəziyyəti dəyişin;
• müntəzəm gəzinti, üzgüçülük və ya velosiped kimi yüngül fiziki aktivlik;
• artıq çəkinin normallaşdırılması;
• yüksək daban ayaqqabılardan və sıx geyimdən qaçın;
• ayaqlara isti vannalar, sauna və uzun müddət günəş təsirini məhdudlaşdırın;
• üz dərisini günəşdən qoruyucu vasitələrlə qoruyun;
• hormonal dərman qəbul edirsinizsə, həkimlə məsləhətləşin.

Ayaqlardakı damar ulduzcuqları çox vaxt aşağı ətraf venalarının varikoz xəstəliyi ilə əlaqəli olur. Varikoz xəstəliyində venaların qapaqları zəifləyir, qan ayaqlarda durğunlaşır və damarlar genişlənir. Bu proses dərin venalarda və ya səthi venalarda başlaya bilər. Damar ulduzcuqları çox vaxt bu prosesin ilk görünən əlamətidir.

Bu səbəbdən yalnız kosmetik müalicə ilə kifayətlənmək düzgün deyil. Əgər venoz çatışmazlıq müəyyən edilərsə, əvvəlcə onun müalicəsi aparılır və sonra ulduzcuqlar aradan qaldırılır. Əks halda yeni damarlar yaranmağa davam edə bilər. Fleboloq müayinəsi bu məsələni aydınlaşdırır.

Müalicədən sonra və profilaktika məqsədilə kompression trikotaj tövsiyə olunur. Bu, ayaqlara bərabər təzyiq göstərərək venalarda qanın axışını yaxşılaşdırır, şişkinliyi və ağırlıq hissini azaldır. Kompressiya sinfi, ölçü və geyinmə müddəti fərdi seçilməlidir, ona görə həkimin tövsiyəsi vacibdir.

Trikotajı səhər, yataqdan qalxmazdan əvvəl geymək, gün ərzində qırışmasına və sıxmasına diqqət etmək lazımdır. Düzgün seçilməmiş trikotaj təsirsiz və ya zərərli ola bilər.

Üzdə teleangioektaziyalar çox vaxt yanaqlarda, burun qanadlarında və çənədə görünür. Onların yaranmasında günəş şüalarına məruz qalma, ani temperatur dəyişikliyi, kəskin və isti yeməklər, alkoqol, rozasea kimi dəri xəstəlikləri rol oynayır. Qadınlarda hormonal dəyişikliklər də təsir göstərə bilər.

Üz damarları üçün lazer və ya intensiv impulslu işıq müalicəsi tətbiq oluna bilər. Bu üsullarda damar divarına istilik təsir edir və damar sıxılır. Müalicədən sonra günəşdən qorunmaq çox vacibdir. Dəri qulluğunda dərini qıcıqlandıran vasitələrdən çəkinmək, günəşdən qoruyucu istifadə etmək təkrar damarların qarşısını almağa kömək edir.