Bitkilərin çiçəklənməsi ilə mövsümi allergiya kəskinləşir. Məqalədə polinozun necə təzahür etdiyi, adi zökəmdən nə ilə fərqləndiyi və mövsümə necə hazırlaşmaq olduğu izah olunur.
Qış başa çatır, hamı istiləri və təbiətin çiçəklənməsini səbirsizliklə gözləyir. Lakin bahar və yay aylarının gəlişi ilə pollinozdan, yəni «saman qızdırmasından» əziyyət çəkən insanlar üçün parkda gəzinti və ya bağa səfər sevinc gətirmir, əksinə narahatlıq yaradır.
Pollinoz bitki tozcuqlarına qarşı mövsümi allergik reaksiyadır. Düzgün diaqnostika, profilaktik tədbirlər və vaxtında müalicə ilə əlamətləri xeyli yüngülləşdirmək və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq mümkündür.
Pollinoz nədir
Pollinoz (yunanca «pollen» — tozcuq sözündən) qədim zamanlardan məlum olan və Hippokrat tərəfindən təsvir edilmiş xəstəlikdir. O, mövsümi burun axması, asqırma, gözlərin və burun-udlağın qaşınması, göz yaşarması, daha ağır formalarda isə öskürək, nəfəs darlığı, astmatik tutmalar, dəri səpgiləri ilə özünü göstərir.
Xəstəliyin səbəbi bitkilərin gözlə görünməyən mikroskopik tozcuq dənəciklərinə immun sistemin həddindən artıq reaksiyasıdır. Pollinoz çox vaxt səhvən virus infeksiyası kimi qiymətləndirilir və yanlış müalicə olunur. Fərq əlamətlərin mövsümilik xarakterində, hərarətin olmamasında və gözlərin qaşınmasındadır.
Hansı bitkilər allergiya yaradır
Allergik reaksiyanın baş verdiyi dövr səbəb olan bitkinin çiçəkləmə vaxtı ilə üst-üstə düşür. Ümumi çərçivə aşağıdakı kimidir, lakin dəqiq tarixlər regiondan və hava şəraitindən asılıdır:
| Dövr | Mümkün allergenlər |
|---|---|
| Erkən yaz | Ağac tozcuqları: ağcaqayın, fındıq, qoz, palıd və s. |
| Yazın sonu, yay | Taxıl və otlar, çəmən bitkiləri |
| Yayın sonu, payız | Alaq otları, mürəkkəbçiçəklilər (məsələn, çiyələk otu, yovşan) |
| Nəmli mövsüm | Mikroskopik göbələklər, küf sporları |
Eyni insanda bir neçə allergenə həssaslıq ola bilər. Buna görə yalnız mövsüm əsasında deyil, müayinə nəticələrinə görə hansı bitkilərdən qaçmağın lazım olduğunu dəqiqləşdirmək lazımdır.
Əlamətlər
Pollinozun əlamətləri tozcuq mövsümündə başlayır və mövsüm bitdikdən sonra azalır. Ən çox aşağıdakılar müşahidə olunur:
- burun tutulması, burundan su kimi ifrazat, tez-tez asqırma;
- gözlərdə qaşınma, qızartı, yaşarma;
- boğazda və damaqda qaşınma, quru öskürək;
- yorğunluq, yuxu pozğunluğu, diqqətin dağılması;
- ağır hallarda nəfəs darlığı, fit səsli tənəffüs, astma tutmaları;
- dəridə qaşınma və səpgilər.
Diqqət!
Mövsümi kəskinləşmələri soyuqdəymə ilə qarışdırmayın. Hərarət olmadan, hər il eyni dövrdə təkrarlanan burun axması, göz qaşınması və asqırma allergiya ehtimalını artırır. Dəqiq diaqnozu allerqoloq-immunoloq qoyur.
Diaqnostika
Diaqnozu dəqiqləşdirmək və kəskinləşmə başlamazdan əvvəl profilaktik müalicə təyin etmək üçün allerqoloq-immunoloq həkim müayinə aparır. Əsas diaqnostik üsullar aşağıdakılardır:
| Üsul | Nəyi göstərir |
|---|---|
| Anamnez və şikayətlərin təhlili | Əlamətlərin mövsümilik xarakterini, risk amillərini, irsi meyli |
| Dəri allergik sınaqları | Hansı allergenlərə həssaslıq olduğunu |
| Qanda allergenlərə spesifik IgE və ümumi IgE | Allergik reaksiyanın immunoloji göstəricilərini |
| LOR və oftalmoloq müayinəsi | Burun, burunətrafı sinuslar və gözlərin vəziyyətini |
| Tənəffüs funksiyasının yoxlanması | Bronxların vəziyyətini, astmanın olub-olmamasını |
Müalicə yanaşmaları
Müalicə hər pasiyent üçün diaqnozdan, xəstəliyin ağırlığından, yaşdan və yanaşı xəstəliklərdən asılı olaraq fərdi seçilir. Müalicə planına aşağıdakılar daxil ola bilər:
- allergenlə təmasın azaldılması;
- əlamətləri azaldan dərman vasitələri (antihistamin, burun və göz damcıları, spreylər və s.), yalnız həkim təyinatı ilə;
- kəskinləşmə mövsümündən əvvəl başlanan profilaktik müalicə;
- tozcuq mövsümündən kənarda aparılan allergenspesifik immunoterapiya: «günahkar» allergenin kiçik, tədricən artırılan miqdarda verilməsi;
- yanaşı xəstəliklərin (rinit, konyunktivit, astma) müalicəsi.
Dərmanların növünü, dozasını və müddətini yalnız həkim təyin edir. Özbaşına qəbul edilən preparatlar yan təsir göstərə və ya kifayət etməyə bilər. Mövsüm artıq başlayıbsa və profilaktikaya gecikmisinizsə, həkim müasir vasitələrlə kəskinləşməni aradan qaldırmağa kömək edə bilər.
Allergenspesifik immunoterapiya
İmmunoterapiya allergiyanın səbəbinə təsir edən üsuldur. Bu üsul tozcuq mövsümündən kənarda aparılır və yalnız həkim nəzarəti altında tətbiq olunur. İmmunoterapiya bitki tozcuqları ilə yanaşı ev tozuna, epidermal gənələrə, göbələklərə, heyvan tükünə qarşı yaranan ilboyu allergik xəstəliklərdə də (rinit, konyunktivit, bronxial astma) tətbiq oluna bilər.
- Diaqnostika. Allergenlər dəqiq müəyyən edilir.
- Uyğunluğun qiymətləndirilməsi. Allerqoloq pasiyentin yaşını, ümumi vəziyyətini və əks göstərişləri nəzərə alır.
- Müalicənin başlanması. Allergen kiçik miqdarda verilir və tədricən artırılır.
- Dəstəkləyici mərhələ. Müalicə bir neçə il davam edə bilər, həkim nəzarəti müntəzəm aparılır.
- Nəticənin qiymətləndirilməsi. Əlamətlərin və dərman ehtiyacının azalması izlənilir.
Yazda allergiyadan qorunma qaydaları
Profilaktik tədbirlər tozcuqla təmasın azalmasına kömək edir və əlamətləri yüngülləşdirir:
- quru, küləkli və günəşli havada küçəyə çıxmağı məhdudlaşdırmaq;
- çöldən qayıtdıqdan sonra duş qəbul etmək, saçı yumaq və paltarı dəyişmək;
- pəncərələri gün ərzində bağlı saxlamaq, otağı yağışdan sonra və axşam havalandırmaq;
- göz qaşınması olduqda gözlər üçün qoruyucu eynəkdən istifadə etmək;
- evdə nəmli təmizlik aparmaq, mümkün olduqda hava təmizləyicisindən istifadə etmək;
- paltarı küçədə qurutmamaq, çünki tozcuq paltara yığıla bilər;
- bitki tozcuqları ilə çarpaz reaksiya verə bilən qida məhsullarından həkimin tövsiyəsi ilə çəkinmək;
- mövsümdən əvvəl allerqoloqa müraciət edib profilaktik plan hazırlamaq.
Mövsümə hazırlıq planı
Pollinozu olan insan üçün mövsümdən əvvəl hazırlıq əlamətlərin ağırlığını azaltmağa kömək edir. Aşağıdakı ardıcıllıq ümumi çərçivədir, fərdi plan isə həkimlə birlikdə qurulur.
- Mövsümdən bir neçə ay əvvəlAllerqoloq-immunoloqa müraciət, diaqnozun dəqiqləşdirilməsi, immunoterapiyanın məqsədəuyğunluğunun müzakirəsi.
- Mövsümə yaxınProfilaktik müalicə planının həkimlə hazırlanması, evdəki dərman qutusunun yoxlanması, tozcuq təqviminin izlənilməsi.
- Mövsüm zamanıQoruyucu qaydalara əməl, əlamətlər gündəliyinin aparılması, ağırlaşma əlamətləri olduqda həkimə müraciət.
- Mövsümdən sonraNəticələrin həkimlə müzakirəsi və növbəti il üçün planın dəqiqləşdirilməsi.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Allergiya yüngül başlayıb tədricən ağırlaşa və astmaya keçə bilər. Aşağıdakı əlamətlər olduqda gecikdirmədən həkimə müraciət edin.
Həkimə müraciət edin
- nəfəs darlığı, fit səsli tənəffüs və ya gecə öskürəyi;
- əlamətlər dərman qəbul etsə də keçmir;
- sinuslarda ağrı, irinli ifrazat, hərarət;
- üzün, dodaqların və ya dilin şişməsi, yutma çətinliyi: təcili yardım çağırın;
- allergik əlamətlər uşaqda və ya hamilə qadında yaranıb.
Allergiya və çarpaz reaksiyalar
Bitki tozcuqlarına allergiyası olan insanlarda bəzi qida məhsulları da oxşar reaksiya verə bilər. Bu hadisə çarpaz allergiya adlanır. Səbəb bitki zülallarının quruluşca bənzərliyidir. Əlamətlər adətən ağız boşluğunda qaşınma, dodaqda və dildə yüngül şişkinlik şəklində olur.
| Tozcuq allergeni | Çarpaz reaksiya verə bilən məhsullar |
|---|---|
| Ağcaqayın və fındıq | Alma, armud, gilas, fındıq, qoz, kök |
| Otlar və taxıllar | Pomidor, kartof, bəzi taxıl məhsulları |
| Yovşan və alaq otları | Kərəviz, bal, bəzi ədviyyatlar, günəbaxan məhsulları |
Çarpaz reaksiya hər kəsdə baş vermir, buna görə pəhrizi məhdudlaşdırmazdan əvvəl allerqoloqla məsləhətləşmək lazımdır.
Uşaqlarda və hamiləlikdə pollinoz
Uşaqlarda pollinoz tez-tez soyuqdəymə və ya adenoidlərlə qarışdırılır. Uşaq tez-tez burnunu ovuşdurur, gözlərini qaşıyır, yuxusu pozulur, məktəbdə diqqəti dağılır. Belə hallarda uşaq allerqoloqu və ya pediatr müayinə etməlidir. Müalicə yaşa görə seçilir.
Hamiləlik dövründə allergiya əlamətləri güclənə və ya yeni yarana bilər. Dərman vasitələrini seçərkən ana və dölün təhlükəsizliyi nəzərə alınmalıdır. Özbaşına preparat qəbul etmək olmaz, allerqoloq və ginekoloq məsləhətləşməsi lazımdır.
Göz və burun qulluğu
Mövsüm zamanı burun və göz qulluğu əlamətləri yüngülləşdirə bilər. Burun yollarının fizioloji məhlulla yuyulması tozcuqları kənarlaşdırır. Gözlər üçün soyuq kompres və süni yaş damcıları (həkim tövsiyəsi ilə) qaşınmanı azaldır. Kontakt linza taxanlar mövsüm zamanı eynəyə üstünlük verməlidir.
Gözləri ovuşdurmamaq, burunu şiddətlə silməmək, üzü və saçı gün ərzində təmizləmək də əlamətlərin güclənməsinin qarşısını alır.
Pollinoz və astma
Uzun müddət müalicə olunmayan pollinoz bronxial astmaya keçə bilər. Bu səbəbdən burun və göz əlamətləri ilə yanaşı öskürək, nəfəs darlığı, fit səsli tənəffüs və gecə narahatlığı yaranırsa, vaxt itirmədən allerqoloq-immunoloqa və ya pulmonoloqa müraciət etmək lazımdır.
Astma riski olan pasiyentlərdə mövsümdən əvvəl profilaktik müalicə və tənəffüs funksiyasının müayinəsi vacibdir. Həkim lazım gəldikdə bronxları genişləndirən və iltihabı azaldan vasitələr təyin edir. Dərmanların seçimi və dozası yalnız həkimə aiddir.
Tozcuq təqvimi və gündəlik planlaşdırma
Tozcuq mövsümünün gedişini izləmək gündəlik həyatı planlaşdırmağa kömək edir. Hava proqnozunda tozcuq səviyyəsinə, küləyə və rütubətə diqqət edin: quru və küləkli havada tozcuq miqdarı artır, yağışdan sonra isə azalır. Tozcuq səviyyəsi ən yüksək olan saatlarda küçəyə çıxmağı məhdudlaşdırmaq, səyahət və açıq havada idman planlarını bunu nəzərə alaraq qurmaq tövsiyə olunur.
Avtomobilin pəncərələrini bağlı saxlayın, kondisioner filtrlərini vaxtında dəyişin. Şəxsi gündəlik aparmaq əlamətlərin hansı şəraitdə güclənməsini görməyə və həkimlə müzakirəyə imkan verir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Allergiya
Allergiya — orqanizmə potensial təhlükəsiz maddələrin daxil olmasına qeyri-adekvat reaksiya nəticəsində yaranan xroniki xəstəlikdir. Belə maddə ilə təkrar…
İstiqamət: Allergologiya
Əlaqəli Xidmətlər
Allergenlərə qan analizi
Bu analiz qan zərdabında konkret allergenlərə qarşı spesifik IgE antitellərini, lazım olduqda ümumi IgE-ni ölçür. Bir qan nümunəsində…
İstiqamət: Allergologiya / Laboratoriya diaqnostikası
Tez-tez Verilən Suallar
Pollinozda hərarət olmur, əlamətlər hər il eyni mövsümdə təkrarlanır, gözlərdə və burunda güclü qaşınma, tez-tez asqırma və şəffaf burun axması xarakterikdir. Soyuqdəymə isə adətən bir neçə gündən sonra keçir.
Bəli. Uşaqlarda da pollinoz inkişaf edə bilər. Uşaq allerqoloqu və ya pediatrla məsləhətləşmək lazımdır, müalicəni yaşa görə həkim seçir.
Profilaktik müalicə kəskinləşmə mövsümündən əvvəl başlana bilər, lakin preparatları və vaxtını yalnız həkim təyin edir. Özbaşına qəbul etmək tövsiyə olunmur.
Allergenspesifik immunoterapiya immun reaksiyanı azalda bilər, bəzi pasiyentlərdə əlamətlər xeyli yüngülləşir. Nəticə fərdidir və həkim nəzarətində qiymətləndirilir.
Çiçək tozcuğu, bal və bitki çayları allergiyanı artıra bilər. Belə məhsulları allergiya mövsümündə həkimlə məsləhətləşmədən qəbul etməyin.
Bəli, allergik həssaslıq həyat boyu dəyişə bilər: bəzi insanlarda zəifləyir, bəzilərində isə yeni allergenlərə reaksiya yaranır. Buna görə əlamətlər dəyişdikdə müayinəni təkrarlamaq faydalıdır.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.